HomeRig VedaMandala 1Sukta 48Mantra 7
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 7

Sukta 1.48

Rishi: Gautama Rāhūgaṇa
Devata: Uṣas
Chandas: Jagatī

एषायुक्त परावतः सूर्यस्योदयनादधि । शतं रथेभिः सुभगोषा इयं वि यात्यभि मानुषान् ॥

ए॒षायु॑क्त परा॒वत॒: सूर्य॑स्यो॒दय॑ना॒दधि॑ । श॒तं रथे॑भिः सु॒भगो॒षा इ॒यं वि या॑त्य॒भि मानु॑षान् ॥

eṣā́yukta parāvátaḥ sū́ryasyotayánād ádhi | śatáṃ ráthebhiḥ subhágā́ uṣā́ iyáṃ ví yāty abhí mā́nuṣān ||

She has yoked her movements from the far beyond, from the Sun’s rising-place; this auspicious Dawn comes forth with a hundred chariots of light and advances toward human beings, to awaken the mortal into the solar truth.

ए॒षा । अ॒यु॒क्त॒ । प॒रा॒ऽवतः॒ । सूर्य॑स्य । उ॒त्ऽअय॑नात् । अधि॑ । श॒तम् । रथे॑भिः । सु॒ऽभगा॑ । उ॒षाः । इ॒यम् । वि । या॒ति॒ । अ॒भि । मानु॑षान् ॥एषा । अयुक्त । परावतः । सूर्यस्य । उत्अयनात् । अधि । शतम् । रथेभिः । सुभगा । उषाः । इयम् । वि । याति । अभि । मानुषान् ॥eṣā | ayukta | parāvataḥ | sūryasya | ut-ayanāt | adhi | śatam | rathebhiḥ | su-bhagā | uṣāḥ | iyam | vi | yāti | abhi | mānuṣān

एषाthis (she)
एषा:
कर्तृ
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) स्त्री.
युक्तyoked, harnessed
युक्त:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective/Participle
Rootयुज् (धातु) → युक्त (कृदन्त, भूतकृदन्त/PPP)
परावतःfrom afar, from a distant place
परावतः:
अपादान
TypeNoun (used adverbially)
Rootपरावत् (प्रातिपदिक)
सूर्यस्यof the Sun
सूर्यस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
उदयनात्from the rising (place/time), from sunrise
उदयनात्:
अपादान
TypeNoun
Rootउदयना (प्रातिपदिक; ‘rising/going up’, esp. sunrise)
अधिupon, over, at
अधि:
अधिकारण (उपपद-सम्बन्धः: ‘upon/over/at’)
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
शतम्a hundred
शतम्:
कर्म (परिमाण-निर्देशः)
TypeNumeral/Adjective
Rootशत (प्रातिपदिक)
रथेभिःwith chariots
रथेभिः:
करण
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
सुभगाfortunate, auspicious
सुभगा:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootसु- + भग (प्रातिपदिक) → सुभग (विशेषण)
उषाःDawn (Uṣas)
उषाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक)
इयम्this (she)
इयम्:
कर्तृ (उषाः-समनाधिकरणम्)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) स्त्री.
विforth, apart, widely
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
यातिgoes, moves
याति:
क्रिया
TypeVerb
Rootया (धातु)
अभिtowards, unto
अभि:
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
मानुषान्men, humans
मानुषान्:
कर्म (गत्यर्थे: ‘towards whom’)
TypeNoun/Adjective (used substantively)
Rootमानुष (प्रातिपदिक)