HomeRig VedaMandala 1Sukta 48Mantra 15
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 15

Sukta 1.48

Rishi: Praskaṇva Kāṇva (Kāṇva lineage)
Devata: Uṣas (Dawn)
Chandas: Jagatī (probable for RV 1.48; verse-level metrical confirmation recommended)

उषो यदद्य भानुना वि द्वारावृणवो दिवः । प्र नो यच्छतादवृकं पृथु च्छर्दिः प्र देवि गोमतीरिषः ॥

उषो॒ यद॒द्य भा॒नुना॒ वि द्वारा॑वृ॒णवो॑ दि॒वः । प्र नो॑ यच्छतादवृ॒कं पृ॒थु च्छ॒र्दिः प्र दे॑वि॒ गोम॑ती॒रिष॑: ॥

uṣo yád adyá bhānúnā ví dvārā vṛṇávo diváḥ | prá no yacchatād avṛkáṃ pṛthú chardíḥ prá devi gómātīr íṣaḥ ||

O Dawn, when today with your radiance you open wide the doors of heaven, then grant to us a vast and harmless shelter; and, O Goddess, send forth the impulses that are rich in the rays of Light (cows of illumination).

उषः॑ । यत् । अ॒द्य । भा॒नुना॑ । वि । द्वारौ॑ । ऋ॒णवः॑ । दि॒वः । प्र । नः॒ । य॒च्छ॒ता॒त् । अ॒वृ॒कम् । पृ॒थु । छ॒र्दिः । प्र । दे॒वि॒ । गोऽम॑तीः । इषः॑ ॥उषः । यत् । अद्य । भानुना । वि । द्वारौ । ऋणवः । दिवः । प्र । नः । यच्छतात् । अवृकम् । पृथु । छर्दिः । प्र । देवि । गोमतीः । इषः ॥uṣaḥ | yat | adya | bhānunā | vi | dvārau | ṛṇavaḥ | divaḥ | pra | naḥ | yacchatāt | avṛkam | pṛthu | chardiḥ | pra | devi | go--matīḥ | iṣaḥ

उषःO Dawn
उषः:
सम्बोधन (आह्वान) / कर्तृ-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootउषस्- (प्रातिपदिक) < √वस्/उष् (दीप्तौ) (वैदिक)
यत्when
यत्:
सम्बन्ध (उपवाक्य-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अद्यtoday
अद्य:
अधिकरण (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
भानुनाwith (your) radiance / beam
भानुना:
करण
TypeNoun
Rootभानु- (प्रातिपदिक)
विapart, forth
वि:
क्रियाविशेषण (उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootवि- (उपसर्ग/अव्यय)
द्वाराणिdoors, gates
द्वाराणि:
कर्म
TypeNoun
Rootद्वार- (प्रातिपदिक)
अवृणवःyou opened
अवृणवः:
कर्ता (त्वम् = उषः)
TypeVerb
Root√वृ (वृणोति) (वरणे/आवरण-अपसारणे) + अव-
दिवःof heaven / of the sky
दिवः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ- (प्रातिपदिक)
प्रforth, forward
प्र:
क्रियाविशेषण (उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootप्र- (उपसर्ग/अव्यय)
नःfor us / our
नः:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (हितार्थे ‘for us’)
TypePronoun
Rootअस्मद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यच्छतात्grant, bestow
यच्छतात्:
कर्ता (त्वम् = उषः)
TypeVerb
Root√यम् (यच्छति) (दाने/नियमे)
अवृकम्unharming, free from the wolf (danger)
अवृकम्:
कर्म (विशेषण-रूपेण)
TypeAdjective
Rootअ-वृक- (प्रातिपदिक) (न-वृक = ‘wolf-less’, अहिंसित)
पृथुbroad, wide
पृथु:
कर्म (विशेषण-रूपेण)
TypeAdjective
Rootपृथु- (प्रातिपदिक)
च्छर्दिःshelter, protection
च्छर्दिः:
कर्म
TypeNoun
Rootछर्दिस्- (प्रातिपदिक)
प्रforth
प्र:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootप्र- (उपसर्ग/अव्यय)
देविO goddess
देवि:
सम्बोधन (आह्वान)
TypeNoun
Rootदेवी- (प्रातिपदिक)
गोमतीःrich in cows, cattle-abounding
गोमतीः:
कर्म (विशेषण-रूपेण)
TypeAdjective
Rootगोमत्- (प्रातिपदिक)
इषःrefreshments, provisions, boons
इषः:
कर्म
TypeNoun
Rootइष्/इषा- (प्रातिपदिक)