Mantra 1
Sukta 1.46
Rishi: Kaṇva (Kanvas; RV 1.46 traditionally Kaṇva-pravara)
Devata: Aśvins (with Uṣas as the presenting power in the opening)
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
एषो उषा अपूर्व्या व्युच्छति प्रिया दिवः । स्तुषे वामश्विना बृहत् ॥
Samhita Patha (IAST)
ए॒षो उ॒षा अपू॑र्व्या॒ व्यु॑च्छति प्रि॒या दि॒वः । स्तु॒षे वा॑मश्विना बृ॒हत् ॥
Transliteration
eṣó uṣā́ apū́rvyā vy úcchati priyā́ diváḥ | stuṣé vām aśvinā bṛhát ||
Translation
This Dawn, ever new in her ancientness, breaks open wide—beloved of Heaven. I utter the vast praise to you, O Aśvins, for with her coming the greater light in us begins to awaken.
Padapatha (Word Analysis)
ए॒षो इति॑ । उ॒षाः । अपू॑र्व्या । वि । उ॒च्छ॒ति॒ । प्रि॒या । दि॒वः । स्तु॒षे । वा॒म् । अ॒श्वि॒ना॒ । बृ॒हत् ॥एषो इति । उषाः । अपूर्व्या । वि । उच्छति । प्रिया । दिवः । स्तुषे । वाम् । अश्विना । बृहत् ॥eṣo iti | uṣāḥ | apūrvyā | vi | ucchati | priyā | divaḥ | stuṣe | vām | aśvinā | bṛhat
Word by Word
एषःthis (one)
एषः:
Kartā
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उषाःDawn
उषाः:
Kartā
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक)
अपूर्व्याunprecedented, wondrous, new
अपूर्व्या:
Kartā
TypeAdjective
Rootअपूर्व्य (प्रातिपदिक; अ- + पूर्व)
विforth, apart, widely
वि:
—
TypeIndeclinable (preverb)
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
उच्छतिshines forth, dawns
उच्छति:
Kriyā
TypeVerb
Rootवस्/उष् (धातु: उष्/वस् ‘to shine, dawn’) + वि-
प्रियाdear, beloved
प्रिया:
Kartā
TypeAdjective
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
दिवःof heaven / of the sky
दिवः:
Sambandha (genitive)
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौ)
स्तुषेI praise
स्तुषे:
Kriyā
TypeVerb
Rootस्तु (धातु ‘to praise’)
वाम्you two
वाम्:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अश्विनाO Aśvins
अश्विना:
Sambodhana
TypeNoun (dual deity name)
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
बृहत्a great (hymn/praise)
बृहत्:
Karma
TypeAdjective/Noun
Rootबृहन्त् (प्रातिपदिक)