HomeRig VedaMandala 1Sukta 44Mantra 12
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 12

Sukta 1.44

Rishi: Kaṇva
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh

यद्देवानां मित्रमहः पुरोहितोऽन्तरो यासि दूत्यम् । सिन्धोरिव प्रस्वनितास ऊर्मयोऽग्नेर्भ्राजन्ते अर्चयः ॥

यद्दे॒वानां॑ मित्रमहः पु॒रोहि॒तोऽन्त॑रो॒ यासि॑ दू॒त्य॑म् । सिन्धो॑रिव॒ प्रस्व॑नितास ऊ॒र्मयो॒ऽग्नेर्भ्रा॑जन्ते अ॒र्चय॑: ॥

yád devā́nāṃ mitra-mahaḥ puró-hito’ntáro yā́si dū́tyam | síndhor iva prá-svanitāsa ū́rmayo’gnér bhrā́jante arcáyaḥ ||

When, O friend of the gods, set in front, you move between them on the mission of mediation, then the flames of Agni shine—like the loudly sounding waves of a river.

यत् । दे॒वाना॑म् । मि॒त्र॒ऽम॒हः॒ । पु॒रःऽहितः । अन्त॑रः । यासि॑ । दू॒त्य॑म् । सिन्धोः॑ऽइव । प्रऽस्व॑नितासः । ऊ॒र्मयः॑ । अ॒ग्नेः । भ्रा॒ज॒न्ते॒ । अ॒र्चयः॑ ॥यत् । देवानाम् । मित्रमहः । पुरःहितः । अन्तरः । यासि । दूत्यम् । सिन्धोःइव । प्रस्वनितासः । ऊर्मयः । अग्नेः । भ्राजन्ते । अर्चयः ॥yat | devānām | mitra-mahaḥ | puraḥ-hitaḥ | antaraḥ | yāsi | dūtyam | sindhoḥ-iva | pra-svanitāsaḥ | ūrmayaḥ | agneḥ | bhrājante | arcayaḥ

यत्when/that (relative)
यत्:
सम्बन्ध (यत्-तत्) / वाक्य-सम्बन्धक
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) अथवा यद्-सम्बन्धी अव्यय
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध (genitive: ‘of the gods’)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
मित्रम्as a friend / friend
मित्रम्:
कर्म (object of ‘यासि’)
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
अहःof the day
अहः:
सम्बन्ध (genitive: ‘of the day’) / विशेषण-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअहस् (प्रातिपदिक)
पुरोहितःthe household priest / officiant
पुरोहितः:
कर्तृ (यासि का कर्ता—अग्निः) / विधेय-नाम
TypeNoun
Rootपुरोहित (प्रातिपदिक; ‘puro-√dhā’ से निष्पन्न)
अन्तरःinner, intimate
अन्तरः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
यासिyou go
यासि:
क्रिया
TypeVerb
Root√या (गत्यर्थ)
दूत्यम्as a messenger-service / mission
दूत्यम्:
कर्म (mission as object of ‘यासि’)
TypeNoun
Rootदूत्य (प्रातिपदिक)
सिन्धोःof the river / of the Sindhu
सिन्धोः:
सम्बन्ध (genitive in simile: ‘of the river/ocean’)
TypeNoun
Rootसिन्धु (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
उपमान-सूचक
TypeIndeclinable
Rootइव
प्रस्वनितासःthe resounding ones
प्रस्वनितासः:
कर्तृ (भ्राजन્તे का कर्ता)
TypeNoun
Rootप्र-स्वनितृ (कृदन्त-प्रातिपदिक; प्र-√स्वन्/√स्वन ‘to sound’ से)
ऊर्मयःwaves
ऊर्मयः:
कर्तृ-सम्बन्ध/अप्पोज़िशन (प्रस्वनितासः के रूप में ‘waves’)
TypeNoun
Rootऊर्मि (प्रातिपदिक)
अग्नेःof Agni
अग्नेः:
सम्बन्ध (genitive: ‘of Agni’)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
भ्राजन्तेthey shine
भ्राजन्ते:
क्रिया
TypeVerb
Root√भ्राज् (दीप्तौ)
अर्चयःflames / rays
अर्चयः:
कर्तृ (भ्राजन्ते का कर्ता; ऊर्मयः/प्रस्वनितासः के साथ समन्वय)
TypeNoun
Rootअर्चि/अर्चिस् (प्रातिपदिक; ‘flame, ray’)