Mantra 1
Sukta 1.42
Devata: Pūṣan
Samhita Patha (Devanagari)
सं पूषन्नध्वनस्तिर व्यंहो विमुचो नपात् । सक्ष्वा देव प्र णस्पुरः ॥
Samhita Patha (IAST)
सं पू॑ष॒न्नध्व॑नस्तिर॒ व्यंहो॑ विमुचो नपात् । सक्ष्वा॑ देव॒ प्र ण॑स्पु॒रः ॥
Transliteration
sáṁ pūṣann ádhvanas tira vy áṁho vimúco napāt | sákṣvā deva prá ṇas puráḥ ||
Translation
O Pūṣan, stretch out for us across the road; O child of release, loosen away the distress: O god, go with us in front, as our companion-leader.
Padapatha (Word Analysis)
सम् । पू॒ष॒न् । अध्व॑नः । ति॒र॒ । वि । अंहः॑ । वि॒ऽमु॒चः॒ । न॒पा॒त् । सक्ष्व॑ । दे॒व॒ । प्र । नः॒ । पु॒रः ॥सम् । पूषन् । अध्वनः । तिर । वि । अंहः । विमुचः । नपात् । सक्ष्व । देव । प्र । नः । पुरः ॥sam | pūṣan | adhvanaḥ | tira | vi | aṃhaḥ | vi-mucaḥ | napāt | sakṣva | deva | pra | naḥ | puraḥ
Word by Word
सम्together; completely
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/निपात)
पूषन्O Pūṣan
पूषन्:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootपूषन् (प्रातिपदिक)
अध्वनःof the path/journey
अध्वनः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootअध्वन् (प्रातिपदिक)
तिरacross; beyond
तिर:
—
TypeIndeclinable
Rootतिरस् (अव्यय/उपसर्गीय)
व्यंहःstraitness; distress; danger
व्यंहः:
कर्म
TypeNoun
Rootव्यंहस् (प्रातिपदिक)
विमुचःO releaser; deliverer
विमुचः:
सम्बोधन (विशेषणम् पूष्णः)
TypeAdjective (participial epithet)
Rootवि + मुच् (धातु) → विमुच्/विमोच (कृदन्त-प्रातिपदिक)
नपात्O offspring/descendant (O son)
नपात्:
सम्बोधन (अप्पोज़िशन to पूषन्)
TypeNoun
Rootनपात् (प्रातिपदिक)
सक्ष्वaccompany (us); be with (us)
सक्ष्व:
क्रिया
TypeVerb
Rootसह्/सच् (धातु; Vedic) + त्वा/स्व (आदेश) → सक्ष्व (आज्ञार्थ)
देवO god
देव:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
प्रforth; forward
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
नःfor us; our
नः:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (contextual: ‘for us/our’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
स्पुरःset in motion; impel; quicken (us)
स्पुरः:
क्रिया
TypeVerb
Rootस्पुर् (धातु) → स्पुर् (तिṅanta)