HomeRig VedaMandala 1Sukta 35Mantra 8
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 8

Sukta 1.35

Rishi: Hiraṇyastūpa Āṅgirasa
Devata: Savitṛ
Chandas: Jagatī

अष्टौ व्यख्यत्ककुभः पृथिव्यास्त्री धन्व योजना सप्त सिन्धून् । हिरण्याक्षः सविता देव आगाद्दधद्रत्ना दाशुषे वार्याणि ॥

अ॒ष्टौ व्य॑ख्यत्क॒कुभ॑: पृथि॒व्यास्त्री धन्व॒ योज॑ना स॒प्त सिन्धू॑न् । हि॒र॒ण्या॒क्षः स॑वि॒ता दे॒व आगा॒द्दध॒द्रत्ना॑ दा॒शुषे॒ वार्या॑णि ॥

aṣṭáu vy akhyat kakúbhaḥ pṛthivyā́s trī́ dhánva yójanā saptá síndhūn | hiraṇyākṣáḥ savitā́ devá ā́gād dádhad rátnā dāśúṣe vā́ryāṇi ||

He has made known the eight directions of the earth, the three expanses, the measures of the paths, the seven rivers. Golden-eyed Savitṛ has come, bearing treasures for the giver—gifts of luminous value that widen the being and set it in the right world-measure.

अ॒ष्टौ । वि । अ॒ख्य॒त् । क॒कुभः॑ । पृ॒थि॒व्याः । त्री । धन्व॑ । योज॑ना । स॒प्त । सिन्धू॑न् । हि॒र॒ण्य॒ऽअ॒क्षः । स॒वि॒ता । दे॒वः । आ । अ॒गा॒त् । दध॑त् । रत्ना॑ । दा॒शुषे॑ । वार्या॑णि ॥अष्टौ । वि । अख्यत् । ककुभः । पृथिव्याः । त्री । धन्व । योजना । सप्त । सिन्धून् । हिरण्यअक्षः । सविता । देवः । आ । अगात् । दधत् । रत्ना । दाशुषे । वार्याणि ॥aṣṭau | vi | akhyat | kakubhaḥ | pṛthivyāḥ | trī | dhanva | yojanā | sapta | sindhūn | hiraṇya-akṣaḥ | savitā | devaḥ | ā | agāt | dadhat | ratnā | dāśuṣe | vāryāṇi

अष्टौeight
अष्टौ:
विशेषण (कर्म/कर्मपदस्य विशेषणम्)
TypeAdjective (Numeral)
Rootअष्टन् (संख्या-प्रातिपदिक)
व्यख्यत्he measured out / marked out
व्यख्यत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√ख्या (ख्यायते/ख्याति) + वि
ककुभःquarters/directions
ककुभः:
कर्म
TypeNoun
Rootककुभ् (प्रातिपदिक; ‘दिश्/कोण/उन्नतिः’)
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
त्रीthree
त्री:
विशेषण (कर्मपदस्य विशेषणम्)
TypeAdjective (Numeral)
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
धन्वdesert-tracts / dry lands
धन्व:
कर्म
TypeNoun
Rootधन्वन्/धन्व (प्रातिपदिक; ‘मरुस्थल/स्थल-प्रदेश’)
योजनानिstretches/yojanas (measures)
योजनानि:
कर्म
TypeNoun
Rootयोजन (प्रातिपदिक)
सप्तseven
सप्त:
विशेषण (कर्मपदस्य विशेषणम्)
TypeAdjective (Numeral)
Rootसप्तन् (संख्या-प्रातिपदिक)
सिन्धून्rivers
सिन्धून्:
कर्म
TypeNoun
Rootसिन्धु (प्रातिपदिक)
हिरण्याक्षःgolden-eyed
हिरण्याक्षः:
कर्तृ (सविता-विशेषणम्)
TypeAdjective (epithet)
Rootहिरण्याक्ष (बहुव्रीहि-प्रातिपदिक: हिरण्य + अक्ष)
सविताSavitar (the impeller)
सविता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
देवःthe god
देवः:
कर्तृ (सविता-समनाधिकरणम्)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
आगात्has come / came
आगात्:
क्रिया
TypeVerb
Root√गम् + आ
दधत्bearing / bestowing
दधत्:
कर्तृ-विशेषण (सहक्रिया)
TypeParticiple
Root√धा (दधाति) (वर्तमान कृदन्त)
रत्नानिtreasures
रत्नानि:
कर्म
TypeNoun
Rootरत्न (प्रातिपदिक)
दाशुषेto the worshipper / to the pious giver
दाशुषे:
सम्प्रदान
TypeNoun (agent, ‘worshipper/giver’)
Rootदाश्वस्/दाशुष् (√दाश्/√दास् ‘to worship, give’—परिपूर्ण/परिपक्व कृदन्त-प्रातिपदिक)
वार्याणिchoice, excellent
वार्याणि:
विशेषण (कर्मपदस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootवार्य (प्रातिपदिक; ‘वरणीय/उत्तम’)