HomeRig VedaMandala 1Sukta 35Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 1.35

Rishi: Hiraṇyastūpa Āṅgirasa
Devata: Savitṛ
Chandas: Jagatī

अभीवृतं कृशनैर्विश्वरूपं हिरण्यशम्यं यजतो बृहन्तम् । आस्थाद्रथं सविता चित्रभानुः कृष्णा रजांसि तविषीं दधानः ॥

अ॒भीवृ॑तं॒ कृश॑नैर्वि॒श्वरू॑पं॒ हिर॑ण्यशम्यं यज॒तो बृ॒हन्त॑म् । आस्था॒द्रथं॑ सवि॒ता चि॒त्रभा॑नुः कृ॒ष्णा रजां॑सि॒ तवि॑षीं॒ दधा॑नः ॥

abhī́vṛtaṁ kṛ́śanair viśvarū́paṁ híraṇyaśamyaṁ yajató bṛhántam | āsthā́d ráthaṁ savitā́ citrabhā́nūḥ kṛṣṇā́ rájāṁsi táviṣīṁ dádhānaḥ ||

Enclosed all around, manifold in form, mighty and worthy of worship, with golden reins—Savitṛ of varied light mounts his chariot, bearing strength through the dark spaces: he carries the power that can master obscurity and turn it toward illumination.

अ॒भिऽवृ॑तम् । कृश॑नैः । वि॒श्वऽरू॑प॒म् । हिर॑ण्यऽशम्यम् । य॒ज॒तः । बृ॒हन्त॑म् । आ । अ॒स्था॒त् । रथ॑म् । स॒वि॒ता । चि॒त्रऽभा॑नुः । कृ॒ष्णा । रजां॑सि । तवि॑षीम् । दधा॑नः ॥अभिवृतम् । कृशनैः । विश्वरूपम् । हिरण्यशम्यम् । यजतः । बृहन्तम् । आ । अस्थात् । रथम् । सविता । चित्रभानुः । कृष्णा । रजांसि । तविषीम् । दधानः ॥abhi-vṛtam | kṛśanaiḥ | viśva-rūpam | hiraṇya-śamyam | yajataḥ | bṛhantam | ā | asthāt | ratham | savitā | citra-bhānuḥ | kṛṣṇā | rajāṃsi | taviṣīm | dadhānaḥ

अभीवृतम्covered over, enclosed
अभीवृतम्:
कर्म (विशेष्य-विशेषणभावे रथम् इत्यस्य)
TypeAdjective (past passive participle)
Rootअभि-√वृ (वृञ् वरणे) / वृत्त (PPP)
कृशनैःwith the rays (or cords)
कृशनैः:
करण
TypeNoun
Rootकृशन (प्रातिपदिक; ‘कृश’/‘कृशान’ इत्यादि-सम्बद्धः; here: rays/cords as instruments)
विश्व-रूपम्of all forms, multiform
विश्व-रूपम्:
कर्म (रथम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootविश्व + रूप (प्रातिपदिक)
हिरण्य-शम्यम्having golden yoke-poles/shafts
हिरण्य-शम्यम्:
कर्म (रथम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootहिरण्य + शम्य (प्रातिपदिक; शम्य ‘रथस्य शम्या/युग-भागः’)
यजतःadorable, worthy of worship
यजतः:
कर्म (सवितारम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootयजत (प्रातिपदिक; √यज् ‘पूजायाम्’ से ‘पूज्य/यजनीय’)
बृहन्तम्great, lofty
बृहन्तम्:
कर्म (सवितारम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootबृहन्त् (प्रातिपदिक; √बृह् ‘वर्धने’)
आस्थात्mounted, stood upon
आस्थात्:
क्रिया
TypeVerb
Rootआ-√स्था (तिष्ठति) / आस्थात् (injunctive/aorist form)
रथम्chariot
रथम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
सविताSavitṛ (the Impeller, Sun-god)
सविता:
कर्ता
TypeNoun (proper/deity)
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
चित्र-भानुःbright-flamed, of wondrous light
चित्र-भानुः:
कर्ता (सविता इत्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective (epithet)
Rootचित्र + भानु (प्रातिपदिक)
कृष्णाdark
कृष्णा:
कर्म
TypeAdjective
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
रजांसिspaces/regions (realms), atmospheres
रजांसि:
कर्म
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
तविषीम्strength, might
तविषीम्:
कर्म
TypeNoun
Rootतविषी (प्रातिपदिक)
दधानःbearing, holding
दधानः:
कर्ता (कर्तृविशेषणम्)
TypeParticiple (present active)
Root√धा (धारणे) → दधान (वर्तमान कृदन्त, शतृ)