HomeRig VedaMandala 1Sukta 32Mantra 8
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 8

Sukta 1.32

Rishi: गृत्समदः शौनकः (Gṛtsamada Śaunaka)
Devata: इन्द्रः (Indra)
Chandas: त्रिष्टुप् (Triṣṭubh)

नदं न भिन्नममुया शयानं मनो रुहाणा अति यन्त्यापः । याश्चिद्वृत्रो महिना पर्यतिष्ठत्तासामहिः पत्सुतःशीर्बभूव ॥

न॒दं न भि॒न्नम॑मु॒या शया॑नं॒ मनो॒ रुहा॑णा॒ अति॑ य॒न्त्याप॑: । याश्चि॑द्वृ॒त्रो म॑हि॒ना प॒र्यति॑ष्ठ॒त्तासा॒महि॑: पत्सुत॒:शीर्ब॑भूव ॥

nadáṃ na bhinnám amuyā́ śáyānaṃ máno ruhā́ṇā áti yánty ā́paḥ | yā́ś cid vṛtró mahinā́ paryátiṣṭhat tā́sām áhiḥ patsutáḥśīr babhūva ||

Like a river whose dam is broken, the waters pass beyond him as he lies there; they rise, as it were, in the mind and surge over. Even those waters which Vṛtra with his might had held all around—of them the serpent became a dust-heap at the feet.

न॒दम् । न । भि॒न्नम् । अ॒मु॒या । शया॑नम् । मनः॑ । रुहा॑णाः । अति॑ । य॒न्ति॒ । आपः॑ । याः । चि॒त् । वृ॒त्रः । म॒हि॒ना । प॒रि॒ऽअति॑ष्ठत् । तासा॑म् । अहिः॑ । प॒त्सु॒तः॒शीः । ब॒भू॒व॒ ॥नदम् । न । भिन्नम् । अमुया । शयानम् । मनः । रुहाणाः । अति । यन्ति । आपः । याः । चित् । वृत्रः । महिना । परिअतिष्ठत् । तासाम् । अहिः । पत्सुतःशीः । बभूव ॥nadam | na | bhinnam | amuyā | śayānam | manaḥ | ruhāṇāḥ | ati | yanti | āpaḥ | yāḥ | cit | vṛtraḥ | mahinā | pari-atiṣṭhat | tāsām | ahiḥ | patsutaḥśīḥ | babhūva

नदम्(like) a river/stream
नदम्:
Karma
TypeNoun
Rootनद (प्रातिपदिक) < √नद् (शब्दे/नादे)
like/as
:
TypeIndeclinable
Root
भिन्नम्split, broken
भिन्नम्:
Karma (विशेषण)
TypeAdjective/Participle
Rootभिन्न (कृदन्त) < √भिद् (भेदने)
अमुयाby that (one), thereby
अमुया:
Karaṇa
TypePronoun
Rootअमु (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शयानम्lying, reclining
शयानम्:
Karma (विशेषण)
TypeParticiple
Rootशयान (कृदन्त) < √शी (शये)
मनःthe mind
मनः:
Kartā
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
रुहाणाःrising up, mounting
रुहाणाः:
Kartā (विशेषण)
TypeParticiple
Rootरुहाण (कृदन्त) < √रुह् (आरोहणे/उद्गमे)
अतिover, beyond
अति:
TypeIndeclinable
Rootअति
यन्तिthey go, they move
यन्ति:
TypeVerb
Root√या (गतौ)
आपःthe waters
आपः:
Kartā
TypeNoun
Rootआप् (प्रातिपदिक)
याःwhich (waters)
याः:
Kartā (सम्बन्ध/अन्वयः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चित्even
चित्:
TypeIndeclinable
Rootचित्
वृत्रःVṛtra
वृत्रः:
Kartā
TypeNoun
Rootवृत्र (प्रातिपदिक)
महिनाby (his) might
महिना:
Karaṇa
TypeNoun
Rootमहिन्/महिना (प्रातिपदिक; ‘महन्’ से भाव/करण)
परिaround, enclosing
परि:
TypeIndeclinable
Rootपरि
अतिष्ठत्stood, blocked
अतिष्ठत्:
TypeVerb
Root√स्था (तिष्ठति; स्थितौ)
तासाम्of those (waters)
तासाम्:
सम्बन्ध (Genitive)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अहिःthe serpent (Vṛtra)
अहिः:
Kartā
TypeNoun
Rootअहि (प्रातिपदिक)
पत्सुतःborn from/at the feet; foot-born (epithet)
पत्सुतः:
Kartā (विशेषण)
TypeNoun/Adjective
Rootपत्सुत (प्रातिपदिक; ‘पद्’ + ‘सुत’)
शीःa head, crest (as name-element)
शीः:
Karma (नाम-भागः)
TypeNoun
Rootशीस्/शीः (प्रातिपदिक)
बभूवbecame
बभूव:
TypeVerb
Root√भू (सत्तायाम्)