HomeRig VedaMandala 1Sukta 32Mantra 11
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 11

Sukta 1.32

Rishi: गृत्समदः शौनकः (Gṛtsamada Śaunaka)
Devata: इन्द्रः (Indra)
Chandas: त्रिष्टुप् (Triṣṭubh)

दासपत्नीरहिगोपा अतिष्ठन्निरुद्धा आपः पणिनेव गावः । अपां बिलमपिहितं यदासीद्वृत्रं जघन्वाँ अप तद्ववार ॥

दा॒सप॑त्नी॒रहि॑गोपा अतिष्ठ॒न्निरु॑द्धा॒ आप॑: प॒णिने॑व॒ गाव॑: । अ॒पां बिल॒मपि॑हितं॒ यदासी॑द्वृ॒त्रं ज॑घ॒न्वाँ अप॒ तद्व॑वार ॥

dāsápatnīr áhigopā atiṣṭhanníruddhā ā́paḥ paṇíneva gā́vaḥ | apā́ṃ bílam ápihitaṃ yád āsīd vṛtráṃ jaghanvā́ṃ ápa tád vavāra ||

The waters, with the Dāsa as husband and the serpent as guardian, stood held back—like cows penned by the Paṇi. When the cavern of the waters was shut, Indra, slaying Vṛtra, uncovered and opened that barrier away.

दा॒सऽप॑त्नीः॒ । अहि॑ऽगोपाः । अ॒ति॒ष्ठ॒न् । निऽरु॑द्धाः । आपः॑ । प॒णिना॑ऽइव । गावः॑ । अ॒पाम् । बिल॑म् । अपि॑ऽहितम् । यत् । आसी॑त् । वृ॒त्रम् । ज॒घ॒न्वान् । अप॑ । तत् । व॒वा॒र॒ ॥दासपत्नीः । अहिगोपाः । अतिष्ठन् । निरुद्धाः । आपः । पणिनाइव । गावः । अपाम् । बिलम् । अपिहितम् । यत् । आसीत् । वृत्रम् । जघन्वान् । अप । तत् । ववार ॥dāsa-patnīḥ | ahi-gopāḥ | atiṣṭhan | ni-ruddhāḥ | āpaḥ | paṇināiva | gāvaḥ | apām | bilam | api-hitam | yat | āsīt | vṛtram | jaghanvān | apa | tat | vavāra

दासपत्नीः(they) having Dāsa as husband; ‘Dāsa-wived’ (women)
दासपत्नीः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदास-पत्नी (प्रातिपदिक) < पत्नी (पत् ‘पालने/स्वामित्वे’ से) + दास (प्रातिपदिक)
अहिगोपाःserpent-guarded (ones); guarded by Ahi
अहिगोपाः:
कर्तृ
TypeNoun (compound epithet)
Rootअहि-गोपा (प्रातिपदिक) < गोपा (गोपाय्/गुप् ‘रक्षणे’ से) + अहि (प्रातिपदिक)
अतिष्ठन्stood; remained
अतिष्ठन्:
क्रिया
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
निरुद्धाःshut in; blocked
निरुद्धाः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective/Participle
Rootनि-रुध् (धातु) → निरुद्ध (कृदन्त, भूतकर्मणि/कृत)
आपःthe waters
आपः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
पणिनाby/like a Paṇi (miser, niggard)
पणिना:
करण
TypeNoun
Rootपणि (प्रातिपदिक)
इवlike; as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव (निपात)
गावःcows
गावः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
बिलम्cave; cleft
बिलम्:
कर्म
TypeNoun
Rootबिल (प्रातिपदिक)
अपिहितम्covered; shut
अपिहितम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective/Participle
Rootअपि-धा (धातु) → अपिहित (कृदन्त, भूतकर्मणि)
यत्which
यत्:
सम्बन्ध/अन्वय
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आसीत्was
आसीत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
वृत्रम्Vṛtra (the obstructor)
वृत्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवृत्र (प्रातिपदिक)
जघन्वान्having slain; slayer
जघन्वान्:
कर्तृ (विशेषण)
TypeParticiple
Rootहन् (धातु) → जघन्वस्/जघन्वान् (कृदन्त, परिपूर्ण/परफेक्ट-आधारित वर्तमान-भावक ‘having slain’)
अपaway; off
अप:
TypeIndeclinable
Rootअप (उपसर्ग/अव्यय)
तत्that (covering/obstruction)
तत्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ववारremoved/rolled away; uncovered
ववार:
क्रिया
TypeVerb
Rootवृ (धातु, ‘वरणे/आवरणे’)