HomeRig VedaMandala 1Sukta 32Mantra 10
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 10

Sukta 1.32

Rishi: गृत्समदः शौनकः (Gṛtsamada Śaunaka)
Devata: इन्द्रः (Indra)
Chandas: त्रिष्टुप् (Triṣṭubh)

अतिष्ठन्तीनामनिवेशनानां काष्ठानां मध्ये निहितं शरीरम् । वृत्रस्य निण्यं वि चरन्त्यापो दीर्घं तम आशयदिन्द्रशत्रुः ॥

अति॑ष्ठन्तीनामनिवेश॒नानां॒ काष्ठा॑नां॒ मध्ये॒ निहि॑तं॒ शरी॑रम् । वृ॒त्रस्य॑ नि॒ण्यं वि च॑र॒न्त्यापो॑ दी॒र्घं तम॒ आश॑य॒दिन्द्र॑शत्रुः ॥

átiṣṭhantīnām aniveśanā́nāṃ kā́ṣṭhānāṃ mádhye níhitaṃ śárīram | vṛtrásya niṇyáṃ ví caranty ā́po dī́rghaṃ táma ā́śayad índraśatruḥ ||

Among the standing posts that have no resting-place, in the midst of the timbers, the body lay hidden. The waters move freely through the secret lair of Vṛtra; the foe of Indra lay stretched into a long darkness—power of obstruction turned into inert night.

अति॑ष्ठन्तीनाम् । अ॒नि॒ऽवे॒श॒नाना॑म् । काष्ठा॑नाम् । मध्ये॑ । निऽहि॑तम् । शरी॑रम् । वृ॒त्रस्य॑ । नि॒ण्यम् । वि । च॒र॒न्ति॒ । आपः॑ । दी॒र्घम् । तमः॑ । आ । अ॒श॒य॒त् । इन्द्र॑ऽशत्रुः ॥अतिष्ठन्तीनाम् । अनिवेशनानाम् । काष्ठानाम् । मध्ये । निहितम् । शरीरम् । वृत्रस्य । निण्यम् । वि । चरन्ति । आपः । दीर्घम् । तमः । आ । अशयत् । इन्द्रशत्रुः ॥atiṣṭhantīnām | ani-veśanānān | kāṣṭhānām | madhye | ni-hitam | śarīram | vṛtrasya | niṇyam | vi | caranti | āpaḥ | dīrgham | tamaḥ | ā | aśayat | indra-śatruḥ

अतिover, beyond
अति:
TypeIndeclinable
Rootअति (उपसर्ग/अव्यय)
स्थन्तीनाम्of (the waters) standing
स्थन्तीनाम्:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeParticiple (Adjectival)
Rootस्था (धातु) → स्थन्ती (वर्तमान कृदन्त)
अनिवेशनानाम्of the unsettled/without abode
अनिवेशनानाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun/Adjective
Rootनिवेशन (प्रातिपदिक) < नि-विश्/वेश् ‘to settle, enter’ + अ- (निषेध)
काष्ठानाम्of the wooden posts/props (supports)
काष्ठानाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootकाष्ठ (प्रातिपदिक)
मध्येin the middle
मध्ये:
अधिकरण
TypeNoun (locative used adverbially)
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
निहितम्placed, deposited
निहितम्:
कर्म (with implied agent) / विधेय
TypeParticiple
Rootधा (धातु) → हित (ppp) with नि-; नि-धा → निहित
शरीरम्body, mass (here: the ‘body’/bulk)
शरीरम्:
कर्म/विषय (of ‘placed’)
TypeNoun
Rootशरीर (प्रातिपदिक)
वृत्रस्यof Vṛtra
वृत्रस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun (proper/common)
Rootवृत्र (प्रातिपदिक)
निन्यम्the hidden recess, lair
निन्यम्:
कर्म (object of ‘वि चरन्ति’)
TypeNoun
Rootनिन्य (प्रातिपदिक) < नि-नी ‘to lead down/in’ (Vedic: ‘hidden place, recess’)
विapart, asunder, forth
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
चरन्तिthey move, roam
चरन्ति:
क्रिया (कर्तृ: आपः)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
आपःthe waters
आपः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक ‘water’)
दीर्घम्long, prolonged
दीर्घम्:
कर्म (with तमः)
TypeAdjective
Rootदीर्घ (प्रातिपदिक)
तमःdarkness
तमः:
कर्म (object of ‘आशयत्’)
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
आशयत्he laid/caused to lie, cast
आशयत्:
क्रिया (कर्तृ: इन्द्रशत्रुः; कर्म: तमः)
TypeVerb
Rootशी (धातु ‘to lie, rest’) with आ-; causative sense in Vedic: ‘to cause to lie/put to rest’
इन्द्रशत्रुःIndra’s foe (Vṛtra)
इन्द्रशत्रुः:
कर्तृ
TypeNoun (compound epithet)
Rootइन्द्र-शत्रु (समास; प्रातिपदिक)