HomeRig VedaMandala 1Sukta 31Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 1.31

Rishi: Hiraṇyastūpa Āṅgirasa
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh

त्वमग्ने वृषभः पुष्टिवर्धन उद्यतस्रुचे भवसि श्रवाय्यः । य आहुतिं परि वेदा वषट्कृतिमेकायुरग्रे विश आविवाससि ॥

त्वम॑ग्ने वृष॒भः पु॑ष्टि॒वर्ध॑न॒ उद्य॑तस्रुचे भवसि श्र॒वाय्य॑: । य आहु॑तिं॒ परि॒ वेदा॒ वष॑ट्कृति॒मेका॑यु॒रग्रे॒ विश॑ आ॒विवा॑ससि ॥

tvám agne vṛṣabháḥ puṣṭí-várdhana údyata-sruce bhavasi śravā́yyaḥ | yá āhútim pári védā váṣaṭ-kṛ́tim ékāyur ágre víśa āvivā́sasi ||

O Agni, you are the bull, increaser of plenitude; when the ladle is raised you become the one worthy of hearing and fame. You who know the offering all around, and the Vaṣaṭ-cry that seals it—you, the one life in the front, lead the peoples into adoration.

त्वम् । अ॒ग्ने॒ । वृ॒ष॒भः । पु॑ष्टि॒ऽवर्ध॑नः । उद्य॑तऽस्रुचे । भ॒व॒सि॒ । श्र॒वाय्यः॑ । यः । आऽहु॑तिम् । परि॑ । वेद॑ । वष॑ट्ऽकृतिम् । एक॑ऽआयुः । अग्ने॑ । विशः॑ । आ॒ऽविवा॑ससि ॥त्वम् । अग्ने । वृषभः । पुष्टिवर्धनः । उद्यतस्रुचे । भवसि । श्रवाय्यः । यः । आहुतिम् । परि । वेद । वषट्कृतिम् । एकआयुः । अग्ने । विशः । आविवाससि ॥tvam | agne | vṛṣabhaḥ | puṣṭi-vardhanaḥ | udyata-sruce | bhavasi | śravāyyaḥ | yaḥ | āhutim | pari | veda | vaṣaṭ-kṛtim | eka-āyuḥ | agne | viśaḥ | āvivāsasi

त्वम्thou (you)
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
वृषभःbull; mighty one
वृषभः:
कर्तृ (त्वम्-समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootवृषभ (प्रातिपदिक)
पुष्टिवर्धनःincreasing prosperity/nourishment
पुष्टिवर्धनः:
कर्तृ (त्वम्-समनाधिकरण)
TypeAdjective
Rootपुष्टि-वर्धन (समास-प्रातिपदिक; वर्ध् धातु)
उद्यतस्रुचेfor the uplifted/raised ladle (i.e., for the offering-ladle held up)
उद्यतस्रुचे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootउद्यत-स्रुच् (समास-प्रातिपदिक)
भवसिthou art / thou becomest
भवसि:
TypeVerb
Rootभू (धातु)
श्रवाय्यःworthy of fame/praise
श्रवाय्यः:
कर्तृ (त्वम्-समनाधिकरण)
TypeAdjective
Rootश्रवाय्य (प्रातिपदिक; √श्रु से ‘श्रवस्’ सम्बन्ध)
यःwho
यः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आहुतिम्oblation
आहुतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootआहुति (प्रातिपदिक)
परिaround; fully
परि:
TypeIndeclinable
Rootपरि
वेदाःthou knowest
वेदाः:
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
वषट्कृतिम्the vaṣaṭ-call/vaṣaṭ-formula (its performance)
वषट्कृतिम्:
कर्म (वेदाः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootवषट्-कृति (समास-प्रातिपदिक)
एकायुःof one life; having a single lifetime
एकायुः:
कर्तृ (यः-समनाधिकरण)
TypeAdjective
Rootएक-आयुस् (समास-प्रातिपदिक)
अग्रेin front; at first; beforehand
अग्रे:
अधिकरण
TypeIndeclinable (adverbial noun-form)
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
विशःthe clans/peoples
विशः:
कर्म (आविवाससि इत्यस्य)
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक)
आविवाससिthou dost cause to worship / thou dost make (them) serve; thou dost win (their) homage
आविवाससि:
TypeVerb
Root√वास् (उपसर्ग: आ; धातु ‘वास्’ = ‘उपासने/सेवने’), (वैदिक) आविवास- (तीव्र/आवृत्ति-प्रयोग)