HomeRig VedaMandala 1Sukta 31Mantra 15
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 15

Sukta 1.31

Rishi: Hiraṇyastūpa Āṅgirasa
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh

त्वमग्ने प्रयतदक्षिणं नरं वर्मेव स्यूतं परि पासि विश्वतः । स्वादुक्षद्मा यो वसतौ स्योनकृज्जीवयाजं यजते सोपमा दिवः ॥

त्वम॑ग्ने॒ प्रय॑तदक्षिणं॒ नरं॒ वर्मे॑व स्यू॒तं परि॑ पासि वि॒श्वत॑: । स्वा॒दु॒क्षद्मा॒ यो व॑स॒तौ स्यो॑न॒कृज्जी॑वया॒जं यज॑ते॒ सोप॒मा दि॒वः ॥

tvam agne prayata-dakṣiṇaṃ naraṃ varmeva syūtaṃ pari pāsi viśvataḥ | svādu-kṣadmā yo vasatau syona-kṛj jīva-yājaṃ yajate sopamā divaḥ ||

O Agni, the man who offers with a well-prepared giving, you protect him on every side like a stitched coat of armor. He who in the dwelling makes a happy home, who offers a sacrifice that gives life—he rises upward toward the luminous heaven.

त्वम् । अ॒ग्ने॒ । प्रय॑तऽदक्षिणम् । नर॑म् । वर्म॑ऽइव । स्यू॒तम् । परि॑ । पा॒सि॒ । वि॒श्वतः॑ । स्वा॒दु॒ऽक्षद्मा॑ । यः । व॒स॒तौ । स्यो॒न॒ऽकृत् । जी॒व॒ऽया॒जम् । यज॑ते । सः । उ॒प॒ऽमा । दि॒वः ॥त्वम् । अग्ने । प्रयतदक्षिणम् । नरम् । वर्मइव । स्यूतम् । परि । पासि । विश्वतः । स्वादुक्षद्मा । यः । वसतौ । स्योनकृत् । जीवयाजम् । यजते । सः । उपमा । दिवः ॥tvam | agne | prayata-dakṣiṇam | naram | varma-iva | syūtam | pari | pāsi | viśvataḥ | svādu-kṣadmā | yaḥ | vasatau | syona-kṛt | jīva-yājam | yajate | saḥ | upa-mā | divaḥ

त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
प्रयत-दक्षिणम्having the fee (dakṣiṇā) duly prepared/ready
प्रयत-दक्षिणम्:
कर्म
TypeAdjective (compound)
Rootप्रयत (कृदन्त, √यम् ‘to restrain/prepare’) + दक्षिणा (प्रातिपदिक)
नरम्the man (worshipper)
नरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
वर्मarmor
वर्म:
करण
TypeNoun
Rootवर्मन् (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
स्यूतम्sewn, stitched
स्यूतम्:
करण
TypeParticiple (PPP) used adjectivally
Root√सिव्/स्यु (Vedic) ‘to sew’ → स्यूत (कृदन्त)
परिaround, all about
परि:
TypePreverb/Indeclinable
Rootपरि
पासिyou protect
पासि:
क्रिया
TypeVerb
Root√पा (पालने)
विश्वतःfrom all sides, on every side
विश्वतः:
अधिकारण (परिसर-निर्देश) / क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable (adverbial) / Ablatival adverb
Rootविश्व (प्रातिपदिक) + तस् (तसिल्)
स्वादु-क्षद्माhaving sweet (pleasant) shelter/cover
स्वादु-क्षद्मा:
कर्तृ
TypeAdjective (compound)
Rootस्वादु (प्रातिपदिक) + क्षद्मन्/क्षद्म (प्रातिपदिक; ‘covering/shelter’, Vedic)
यःwho
यः:
कर्तृ
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वसतौin the dwelling, at home
वसतौ:
अधिकारण
TypeNoun
Rootवसति (प्रातिपदिक)
स्योन-कृत्making (it) pleasant/secure
स्योन-कृत्:
कर्तृ
TypeAgent noun (compound)
Rootस्योन (प्रातिपदिक ‘pleasant, kindly’) + √कृ ‘to make’ → कृत् (कृदन्त, agent-noun)
जीवयाजम्the living sacrificer / one who offers while alive
जीवयाजम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective (compound)
Rootजीव (प्रातिपदिक ‘living’) + याज (प्रातिपदिक/कृदन्त ‘sacrificer/fit for sacrifice’; from √यज)
यजतेhe worships, he sacrifices
यजते:
क्रिया
TypeVerb
Root√यज् (देवपूजासंगतिकरणदान) आत्मनेपदी
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उपमाmost like/nearest (to), comparable
उपमा:
कर्तृ-विशेषण
TypeNoun/Adjective
Rootउपमा (प्रातिपदिक)
दिवःof heaven, of the sky
दिवः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)