HomeRig VedaMandala 1Sukta 31Mantra 14
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 14

Sukta 1.31

Rishi: Hiraṇyastūpa Āṅgirasa
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh

त्वमग्न उरुशंसाय वाघते स्पार्हं यद्रेक्णः परमं वनोषि तत् । आध्रस्य चित्प्रमतिरुच्यसे पिता प्र पाकं शास्सि प्र दिशो विदुष्टरः ॥

त्वम॑ग्न उरु॒शंसा॑य वा॒घते॑ स्पा॒र्हं यद्रेक्ण॑: पर॒मं व॒नोषि॒ तत् । आ॒ध्रस्य॑ चि॒त्प्रम॑तिरुच्यसे पि॒ता प्र पाकं॒ शास्सि॒ प्र दिशो॑ वि॒दुष्ट॑रः ॥

tvam agna uru-śaṃsāya vāghate spārhaṃ yad rekṇaḥ paramaṃ vanoṣi tat | ādhrasya cit pra-matir ucyase pitā pra pākaṃ śāssi pra diśo viduḥ-ṭaraḥ ||

O Agni, to the wide-praising seeker you win that most desirable summit of plenitude. Even for the needy you are called the forward-leading wisdom; you are a father who instructs the ripening being, and you know the directions more perfectly than the knowing.

त्वम् । अ॒ग्ने॒ । उ॒रु॒ऽशंसा॑य । वा॒घते॑ । स्पा॒र्हम् । यत् । रेक्णः॑ । प॒र॒मम् । व॒नोषि॑ । तत् । आ॒ध्रस्य॑ । चि॒त् । प्रऽम॑तिः । उ॒च्य॒से॒ । पि॒ता । प्र । पाक॑म् । शास्सि॑ । प्र । दिशः॑ । वि॒दुःऽट॑रः ॥त्वम् । अग्ने । उरुशंसाय । वाघते । स्पार्हम् । यत् । रेक्णः । परमम् । वनोषि । तत् । आध्रस्य । चित् । प्रमतिः । उच्यसे । पिता । प्र । पाकम् । शास्सि । प्र । दिशः । विदुःटरः ॥tvam | agne | uru-śaṃsāya | vāghate | spārham | yat | rekṇaḥ | paramam | vanoṣi | tat | ādhrasya | cit | pra-matiḥ | ucyase | pitā | pra | pākam | śāssi | pra | diśaḥ | viduḥ-ṭaraḥ

त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
उरुशंसायto the wide-praised (man)
उरुशंसाय:
सम्प्रदान
TypeAdjective (used substantively)
Rootउरुशंस (प्रातिपदिक; उरु- + शंस)
वाघतेto the worshipper/chanter
वाघते:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootवाघत् (प्रातिपदिक; ‘worshipper/singer’)
स्पार्हम्desirable, coveted
स्पार्हम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootस्पार्ह (प्रातिपदिक)
यत्which (that)
यत्:
कर्म
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रेक्णःof wealth/treasure
रेक्णः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootरेक्णस् (प्रातिपदिक; ‘wealth, treasure’)
परमम्highest, supreme
परमम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
वनोषिyou win/obtain
वनोषि:
क्रिया
TypeVerb
Root√वन् (वनोति/वनुते; ‘to win, obtain’)
तत्that
तत्:
कर्म
TypeDemonstrative pronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आध्रस्यof the needy/distressed
आध्रस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeAdjective (genitive)
Rootआध्र (प्रातिपदिक; ‘needy/poor, distressed’)
चित्even
चित्:
(निपात; emphasis)
TypeIndeclinable
Rootचित् (निपात)
प्रमतिःprovidence/forethought
प्रमतिः:
कर्तृ (of passive ‘is called’)
TypeNoun
Rootप्रमति (प्रातिपदिक; ‘forethought, providence, care’)
उच्यसेyou are called
उच्यसे:
क्रिया
TypeVerb
Root√वच् (उच्यते; passive of ‘to say/call’)
पिताfather
पिता:
समानााधिकरण (predicate nominative)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
प्रforth, strongly
प्र:
(निपात; intensifier)
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
पाकम्the wise/skillful (one)
पाकम्:
कर्म
TypeAdjective (acc.)
Rootपाक (प्रातिपदिक; ‘wise/skillful’)
शास्सिyou instruct/guide
शास्सि:
क्रिया
TypeVerb
Root√शास् (शास्ति; ‘to instruct, rule’)
प्रforth
प्र:
(निपात)
TypeIndeclinable
Rootप्र (निपात)
दिशःdirections/regions
दिशः:
कर्म
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
विदुष्टरःmost knowing, very wise
विदुष्टरः:
समानााधिकरण (predicate of ‘you’)
TypeAdjective (nom.)
Rootविदुष्टर (प्रातिपदिक; comparative/superlative-type formation from √विद् ‘to know’: ‘more knowing, best-knowing’)