Mantra 11
Sukta 1.3
Rishi: Madhucchandas Vaiśvāmitra (traditional ascription for RV 1.1–1.11; this verse within RV 1.3 commonly aligned to the Vaiśvāmitra family tradition)
Devata: Sarasvatī
Chandas: Gāyatrī (3 pādas of 8 syllables; standard for early RV invocations)
Samhita Patha (Devanagari)
चोदयित्री सूनृतानां चेतन्ती सुमतीनाम् । यज्ञं दधे सरस्वती ॥
Samhita Patha (IAST)
चो॒द॒यि॒त्री सू॒नृता॑नां॒ चेत॑न्ती सुमती॒नाम् । य॒ज्ञं द॑धे॒ सर॑स्वती ॥
Transliteration
codayitrī sūnṛ́tānāṃ cétantī sumatīnām | yajñáṃ dadhé sárasvatī ||
Translation
Sarasvatī, the impeller of the true and luminous word and the awakener of the right-minded inspirations, establishes the inner sacrifice (the consecrated offering of our being).
Padapatha (Word Analysis)
चो॒द॒यि॒त्री । सू॒नृता॑नाम् । चेत॑न्ती । सु॒ऽम॒ती॒नाम् । य॒ज्ञम् । द॒धे॒ । सर॑स्वती ॥चोदयित्री । सूनृतानाम् । चेतन्ती । सुमतीनाम् । यज्ञम् । दधे । सरस्वती ॥codayitrī | sūnṛtānām | cetantī | su-matīnām | yajñam | dadhe | sarasvatī
Word by Word
चोदयित्रीthe impeller, inspirer (Sarasvatī)
चोदयित्री:
कर्तृ (यज्ञं दधे—क्रियायाः कर्ता)
TypeNoun (agent noun)/Epithet
Rootचुद् (प्रेरणे) → चोदयितृ- (प्रातिपदिक) स्त्री.
सूनृतानाम्of truthful/pleasant utterances
सूनृतानाम्:
सम्बन्ध (genitive: ‘of …’)
TypeNoun
Rootसूनृता- (प्रातिपदिक; सु- + नृ/नृत? ‘true/pleasant speech’, established Vedic noun)
चेतन्तीperceiving, mindful, awakening
चेतन्ती:
कर्तृ-विशेषण (agentive qualifier of Sarasvatī)
TypeAdjective/Participle
Rootचित् (चेतने) → चेतत्/चेतन्त् (वर्तमान कृदन्त)
सुमतीनाम्of good thoughts / good intentions
सुमतीनाम्:
सम्बन्ध (genitive: ‘of …’)
TypeNoun
Rootसुमति- (प्रातिपदिक; सु- + मति ‘good thought/wise counsel’)
यज्ञम्the sacrifice, the rite
यज्ञम्:
कर्म (दधे—what is placed/established)
TypeNoun
Rootयज्ञ- (प्रातिपदिक; √यज् ‘to worship, sacrifice’)
दधेhas placed/established
दधे:
क्रिया (मुख्य क्रियापद)
TypeVerb
Rootधा (धारणे/स्थापने)
सरस्वतीSarasvatī
सरस्वती:
कर्तृ (दधे—agent)
TypeNoun (proper)/Deity name
Rootसरस्वती- (प्रातिपदिक; नदी-देवी नाम)