Mantra 8
Sukta 1.25
Rishi: Vasiṣṭha Maitrāvaruṇi
Devata: Varuṇa (dhṛta-vrata)
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
वेद मासो धृतव्रतो द्वादश प्रजावतः । वेदा य उपजायते ॥
Samhita Patha (IAST)
वेद॑ मा॒सो धृ॒तव्र॑तो॒ द्वाद॑श प्र॒जाव॑तः । वेदा॒ य उ॑प॒जाय॑ते ॥
Transliteration
védā mā́só dhṛtá-vrato dvā́daśa prajā́vataḥ | védā yá upajā́yate ||
Translation
The firm-in-law knows the months, the twelve that are rich with progeny; he knows also what is born thereafter—Varuṇa who measures time and unfolding within the order of Truth.
Padapatha (Word Analysis)
वेद॑ । मा॒सः । धृ॒तऽव्र॑तः । द्वाद॑श । प्र॒जाऽव॑तः । वेद॑ । यः । उ॒प॒ऽजाय॑ते ॥वेद । मासः । धृतव्रतः । द्वादश । प्रजावतः । वेद । यः । उपजायते ॥veda | māsaḥ | dhṛta-vrataḥ | dvādaśa | prajāvataḥ | veda | yaḥ | upa-jāyate
Word by Word
वेदknows
वेद:
(मुख्यक्रिया) —
TypeVerb
Root√विद् (विदँ ‘ज्ञाने’)
मासःthe month (the Moon/month)
मासः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिकम्) < PIE *mēh₁n̥s ‘month’
धृतव्रतःwhose ordinance is held firm / steadfast in law
धृतव्रतः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective (compound)
Rootधृत-व्रत (कृदन्त-समासः: धृत ‘held’ < √धृ + व्रत ‘vow, ordinance’)
द्वादशtwelve
द्वादश:
(विशेषणम्) कर्तृसम्बद्धम्
TypeNumeral
Rootद्वादश (संख्याशब्दः) < द्वा + दश
प्रजावतः(the) progeny-possessing (ones) / fruitful (ones)
प्रजावतः:
कर्म (वेद इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootप्रजा-वत् (प्रातिपदिकम्: प्रजा ‘offspring’ + वत् ‘possessing’)
वेदknows
वेद:
(मुख्यक्रिया) —
TypeVerb
Root√विद् (विदँ ‘ज्ञाने’)
यःwho
यः:
कर्तृ (उपजायते इत्यस्य)
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
उपजायतेis born/comes into being (in addition), arises
उपजायते:
(मुख्यक्रिया) —
TypeVerb
Rootउप-√जन् (जनीँ ‘प्रादुर्भावे/जन्मनि’)