Mantra 16
Sukta 1.25
Rishi: वसिष्ठ (Vasiṣṭha) (traditional attribution for RV 1.25)
Devata: वरुण (Varuṇa) (as उरुचक्षस् ‘wide-seeing’)
Chandas: त्रिष्टुभ् (Triṣṭubh)
Samhita Patha (Devanagari)
परा मे यन्ति धीतयो गावो न गव्यूतीरनु । इच्छन्तीरुरुचक्षसम् ॥
Samhita Patha (IAST)
परा॑ मे यन्ति धी॒तयो॒ गावो॒ न गव्यू॑ती॒रनु॑ । इ॒च्छन्ती॑रुरु॒चक्ष॑सम् ॥
Transliteration
párā me yanti dhītáyo gā́vo ná gavyūtī́r ánu | icchántīr uru-cákṣasam ||
Translation
My thoughts-streams go forth like cows along their pastures, seeking the Wide-Seeing—moving towards that vast vision where the right order becomes clear and the mind finds its true track.
Padapatha (Word Analysis)
पराः॑ । मे॒ । य॒न्ति॒ । धी॒तयः । गावः॑ । न । गव्यू॑तीः । अनु॑ । इ॒च्छन्तीः॑ । उ॒रु॒ऽचक्ष॑सम् ॥पराः । मे । यन्ति । धीतयः । गावः । न । गव्यूतीः । अनु । इच्छन्तीः । उरुचक्षसम् ॥parāḥ | me | yanti | dhītayaḥ | gāvaḥ | na | gavyūtīḥ | anu | icchantīḥ | uru-cakṣasam
Word by Word
पराaway, forth
परा:
Adhikaraṇa (गति/दिशा-निर्देश) अथवा क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootपरा (उपसर्ग/अव्यय)
मेof me, my
मे:
सम्बन्ध (possessor: ‘my’)
TypePronoun
Rootअस्मद्
यन्तिgo, move
यन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootया (याति)
धीतयःthoughts, hymns/insights
धीतयः:
Kartā (of यन्ति)
TypeNoun
Rootधीति- (from √धी ‘to think/meditate’)
गावःcows
गावः:
Kartā (उपमान-रूपेण; ‘like cows’)
TypeNoun
Rootगो-
नlike, as
न:
सम्बन्ध (उपमा-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootन
गव्यूतीःcow-paths, tracks, ways
गव्यूतीः:
Karma (goal/track followed: ‘cow-tracks/paths’)
TypeNoun
Rootगव्यूति-
अनुalong, after, following
अनु:
क्रियाविशेषण/उपसर्गार्थ (following)
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
इच्छन्तीःdesiring, seeking
इच्छन्तीः:
Kartā (धीतयः के विशेषणम्)
TypeParticiple
Root√इष् (इच्छति) → इच्छन्ती (वर्तमान कृदन्त)
उरुचक्षसम्the wide-seeing one (Varuṇa)
उरुचक्षसम्:
Karma (object of इच्छन्तीः)
TypeAdjective (compound)
Rootउरु- + चक्षस्- (बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास; ‘wide-eyed/with wide sight’)