Mantra 21
Sukta 1.23
Rishi: Kakṣīvān Dairghatamasa (traditional)
Devata: Āpaḥ (Waters)
Chandas: Anuṣṭubh (likely)
Samhita Patha (Devanagari)
आपः पृणीत भेषजं वरूथं तन्वे मम । ज्योक्च सूर्यं दृशे ॥
Samhita Patha (IAST)
आप॑: पृणी॒त भे॑ष॒जं वरू॑थं त॒न्वे॒३॒॑ मम॑ । ज्योक्च॒ सूर्यं॑ दृ॒शे ॥
Transliteration
ā́paḥ pṛṇītá bheṣajáṃ várūthaṃ tanvé mama | jyók ca sū́ryaṃ dṛśé ||
Translation
O Waters, fill me with healing and with a sheltering protection for my embodied being, so that I may long behold the Sun—abide in the seeing of the luminous Truth.
Padapatha (Word Analysis)
आपः॑ । पृ॒णी॒त । भे॒ष॒जम् । वरू॑थम् । त॒न्वे॑ । मम॑ । ज्योक् । च॒ । सूर्य॑म् । दृ॒शे ॥आपः । पृणीत । भेषजम् । वरूथम् । तन्वे । मम । ज्योक् । च । सूर्यम् । दृशे ॥āpaḥ | pṛṇīta | bheṣajam | varūtham | tanve | mama | jyok | ca | sūryam | dṛśe
Word by Word
आपःO Waters
आपः:
सम्बोधन/कर्तृ (स्तुति में आह्वानित देवता: ‘हे आपः’)
TypeNoun
Rootआप्- (प्रातिपदिक ‘आप्/आपः’ = जल) अथवा √आप् (व्याप्तौ/आप्नोति) से निष्पन्न
पृणीतfill, bestow
पृणीत:
क्रिया (आह्वान/आज्ञा)
TypeVerb
Root√पॄ (पूरणे) ‘भरना/पूरा करना’
भेषजम्remedy, medicine
भेषजम्:
कर्म
TypeNoun
Rootभेषज- (प्रातिपदिक)
वरूथम्protection, shelter
वरूथम्:
कर्म (भेषजम् के साथ समुच्चित)
TypeNoun
Rootवरूथ- (प्रातिपदिक)
तन्वेfor (my) body/self
तन्वे:
सम्प्रदान (हितार्थ दत्तिः)
TypeNoun
Rootतनू- (प्रातिपदिक)
ममof me, my
मम:
सम्बन्ध (स्वामित्व)
TypePronoun
Rootअस्मद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ज्योक्long, for a long time
ज्योक्:
क्रियाविशेषण (काल/नित्यत्व)
TypeIndeclinable
Rootज्योक् (अव्यय; ‘दीर्घकालम्/सदा’)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
सूर्यम्the sun
सूर्यम्:
कर्म (दृशे के साथ)
TypeNoun
Rootसूर्य- (प्रातिपदिक)
दृशेto see
दृशे:
प्रयोजन (उद्देश्य): ‘देखने के लिए’
TypeVerb (non-finite)
Root√दृश् (दर्शने) → द्रष्टुम्/दर्शनाय; यहाँ ‘दृशे’ (दृश्-धातु से दातिव्-इन्फिनिटिव/तुमर्थक दातिव्)