Mantra 19
Sukta 1.23
Rishi: Kakṣīvān Dairghatamasa (traditional)
Devata: Āpaḥ (Waters)
Chandas: Triṣṭubh/Jagatī-like expansion is possible here; commonly treated within the Āpaḥ sequence (exact scansion varies)
Samhita Patha (Devanagari)
अप्स्वन्तरमृतमप्सु भेषजमपामुत प्रशस्तये । देवा भवत वाजिनः ॥
Samhita Patha (IAST)
अ॒प्स्व१॒॑न्तर॒मृत॑म॒प्सु भे॑ष॒जम॒पामु॒त प्रश॑स्तये । देवा॒ भव॑त वा॒जिन॑: ॥
Transliteration
apsv àntár amṛ́tam apsú bheṣajám apā́m utá práśastaye | devā́ bhavata vājínaḥ ||
Translation
Within the waters is immortality; within the waters is the healing power. O Waters, for our full affirmation and right praise—become for us divine energies of victorious force.
Padapatha (Word Analysis)
अ॒प्ऽसु । अ॒न्तः । अ॒मृत॑म् । अ॒प्ऽसु । भे॒ष॒जम् । अ॒पाम् । उ॒त । प्रऽश॑स्तये । देवाः॑ । भव॑त । वा॒जिनः॑ ॥अप्सु । अन्तः । अमृतम् । अप्सु । भेषजम् । अपाम् । उत । प्रशस्तये । देवाः । भवत । वाजिनः ॥ap-su | antaḥ | amṛtam | ap-su | bheṣajam | apām | uta | pra-śastaye | devāḥ | bhavata | vājinaḥ
Word by Word
अप्सुin the waters
अप्सु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
अन्तःwithin, inside
अन्तः:
अधिकरण (विशेषण/उपपद)
TypeIndeclinable
Rootअन्तर् (अव्यय/उपसर्गीय-प्रातिपदिक)
अमृतम्the immortal (nectar), ambrosia
अमृतम्:
कर्म (स्तुत्य/प्रार्थ्य वस्तु)
TypeNoun/Adjective
Rootअमृत (प्रातिपदिक) < a- + मृत (√मृ ‘to die’)
अप्सुin the waters
अप्सु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
भेषजम्remedy, healing medicine
भेषजम्:
कर्म (स्तुत्य/प्रार्थ्य वस्तु)
TypeNoun
Rootभेषज (प्रातिपदिक)
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
उतand also
उत:
—
TypeIndeclinable
Rootउत
प्रशस्तयेfor praise, for glorification
प्रशस्तये:
सम्प्रदान (उद्देश्य)
TypeNoun
Rootप्रशस्ति (प्रातिपदिक) < प्र-√शंस् ‘to praise’ (कृदन्त-निर्मित संज्ञा)
देवाःO gods
देवाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) < √दिव् ‘to shine’
भवतbe (become)
भवत:
क्रिया
TypeVerb
Root√भू (भव)
वाजिनःprize-winning, strong, vigorous
वाजिनः:
कर्तृ-विशेषण (सम्बोधनार्थे) / विधेय-विशेषण
TypeNoun/Adjective
Rootवाजिन् (प्रातिपदिक) < वाज ‘prize/strength’