Mantra 18
Sukta 1.23
Rishi: Kakṣīvān Dairghatamasa (traditional)
Devata: Āpaḥ (Waters)
Chandas: Anuṣṭubh (likely)
Samhita Patha (Devanagari)
अपो देवीरुप ह्वये यत्र गावः पिबन्ति नः । सिन्धुभ्यः कर्त्वं हविः ॥
Samhita Patha (IAST)
अ॒पो दे॒वीरुप॑ ह्वये॒ यत्र॒ गाव॒: पिब॑न्ति नः । सिन्धु॑भ्य॒: कर्त्वं॑ ह॒विः ॥
Transliteration
apó devī́r úpa hvaye yátra gā́vaḥ píbanti naḥ | síndhubhyaḥ kártvaṃ havíḥ ||
Translation
I call near the divine Waters, where our rays drink; from the streams may there be fashioned an offering—an inner oblation of flowing purity.
Padapatha (Word Analysis)
अ॒पः । दे॒वीः । उप॑ । ह्व॒ये॒ । यत्र॑ । गावः॑ । पिब॑न्ति । नः॒ । सिन्धु॑ऽभ्यः । कर्त्व॑म् । ह॒विः ॥अपः । देवीः । उप । ह्वये । यत्र । गावः । पिबन्ति । नः । सिन्धुभ्यः । कर्त्वम् । हविः ॥apaḥ | devīḥ | upa | hvaye | yatra | gāvaḥ | pibanti | naḥ | sindhu-bhyaḥ | kartvam | haviḥ
Word by Word
अपःthe waters
अपः:
कर्म
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
देवीःdivine (f.) [waters]
देवीः:
कर्म (अपः इति विशेषणम्) / संबोधनार्थे कर्मवत्
TypeNoun/Adjective
Rootदेवी (देव- + ई; प्रातिपदिक)
उपnear, towards
उप:
(क्रियाविशेषणम्; ह्वये इति क्रियायाः समीपार्थकः)
TypeIndeclinable
Rootउप
ह्वयेI call/invoke
ह्वये:
क्रिया (कर्तृ: अहम्)
TypeVerb
Root√ह्वे (ह्वयति/आह्वयति)
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण (देश/स्थान)
TypeIndeclinable
Rootयत्र
गावःthe cows
गावः:
कर्ता
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
पिबन्तिdrink
पिबन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√पा (पिबति)
नःof us / for us
नः:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (अर्थे: ‘अस्माकम्/अस्मभ्यम्’)
TypePronoun
Rootअस्मद्
सिन्धुभ्यःfrom the rivers
सिन्धुभ्यः:
अपादान (from the rivers/streams)
TypeNoun
Rootसिन्धु (प्रातिपदिक)
कर्त्वम्to make/prepare
कर्त्वम्:
प्रयोजन/क्रियार्थ (हविः कर्त्वम् = ‘हविः कर्तुम्’)
TypeKṛdanta (verbal noun/infinitival) / Indeclinable-like
Rootकर्त्व (√कृ + त्व; कर्तुम्-अर्थक प्रातिपदिक/भाववाचक) অথবা ‘कर्तुम्’ (इन्फिनिटिवल्-प्रयोग)
हविःoblation, offering
हविः:
कर्म (कर्त्वम् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)