Mantra 17
Sukta 1.23
Rishi: Kakṣīvān Dairghatamasa (traditional)
Devata: Āpaḥ (Waters) associated with Sūrya
Chandas: Anuṣṭubh (likely)
Samhita Patha (Devanagari)
अमूर्या उप सूर्ये याभिर्वा सूर्यः सह । ता नो हिन्वन्त्वध्वरम् ॥
Samhita Patha (IAST)
अ॒मूर्या उप॒ सूर्ये॒ याभि॑र्वा॒ सूर्य॑: स॒ह । ता नो॑ हिन्वन्त्वध्व॒रम् ॥
Transliteration
amū́ryā́ úpa sū́rye yā́bhir vā sū́ryaḥ sahá | tā́ no hinvantu adhvarám ||
Translation
Those (waters/powers) that are near the Sun, and those with whom the Sun moves—may they impel our sacrifice forward, driving it toward the luminous goal.
Padapatha (Word Analysis)
अ॒मूः । याः । उप॑ । सूर्ये॑ । याभिः॑ । वा॒ । सूर्यः॑ । स॒ह । ताः । नः॒ । हि॒न्व॒न्तु॒ । अ॒ध्व॒रम् ॥अमूः । याः । उप । सूर्ये । याभिः । वा । सूर्यः । सह । ताः । नः । हिन्वन्तु । अध्वरम् ॥amūḥ | yāḥ | upa | sūrye | yābhiḥ | vā | sūryaḥ | saha | tāḥ | naḥ | hinvantu | adhvaram
Word by Word
अमूर्याःunfailing / not deluded (fem. pl.)
अमूर्याः:
कर्तृ (हिन्वन्तु इत्यस्य कर्तारः) अथवा विशेष्य-विशेषणभावेन कर्तृसम्बन्धी
TypeAdjective
Rootअमूर्य (प्रातिपदिक; नकारार्थक a- + मूर्य/मूर्व्य- ‘मूढ/अविवेकी’ इत्यर्थे) अथवा ‘अमूर्व्य’ (अ- + मूर्व्य) वैदिक-विशेषण
उपtowards, near
उप:
उपसर्ग (गत्यर्थ/सामीप्यार्थे; ‘सूर्ये’ इत्यनेन सह ‘उप सूर्ये’ = ‘सूर्यस्य समीपे/प्रति’)
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय)
सूर्येin/near the Sun
सूर्ये:
अधिकरण (सामीप्य/आश्रय-स्थाने: ‘सूर्ये’ = ‘सूर्ये/सूर्यसमीपे’)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
याभिःwith which (fem. instr. pl.)
याभिः:
करण (याभिः = ‘याभिः [स्त्रीभिः]’—यासां साहाय्येन/सह) अथवा सह-सम्बन्धः
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वाor / indeed (particle)
वा:
समुच्चय/विकल्प (enclitic particle) तथा पदपूरण
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
कर्तृ (सह इत्यनेन सह: ‘सूर्यः सह’ = ‘सूर्यः सह [ताभिः]’)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
सहtogether with
सह:
सहकारक-सम्बन्ध (association) — ‘याभिः … सह’
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय/उपपद)
ताःthose (fem. nom. pl.)
ताः:
कर्तृ (हिन्वन्तु इत्यस्य कर्तारः) तथा पूर्वोक्त-अमूर्याः इत्यस्य पुनरुक्त-सूचक
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःto us / for us
नः:
सम्प्रदान (to us) अथवा षष्ठी-सम्बन्ध (for our) प्रसङ्गानुसार
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
हिन्वन्तुlet them impel / set in motion
हिन्वन्तु:
क्रिया (मुख्य-क्रियापद); कर्तृ = ताः/अमूर्याः
TypeVerb
Rootहि √हिन्व् (प्रेरणे/चोदने)
अध्वरम्the sacrifice (ritual)
अध्वरम्:
कर्म (हिन्वन्तु इत्यस्य कर्म) — ‘यज्ञम्’
TypeNoun
Rootअध्वर (प्रातिपदिक)