Mantra 16
Sukta 1.23
Rishi: Kakṣīvān Dairghatamasa (traditional)
Devata: Āpaḥ (Waters) / allied sacrificial powers
Chandas: Anuṣṭubh (likely)
Samhita Patha (Devanagari)
अम्बयो यन्त्यध्वभिर्जामयो अध्वरीयताम् । पृञ्चतीर्मधुना पयः ॥
Samhita Patha (IAST)
अ॒म्बयो॑ य॒न्त्यध्व॑भिर्जा॒मयो॑ अध्वरीय॒ताम् । पृ॒ञ्च॒तीर्मधु॑ना॒ पय॑: ॥
Transliteration
ambáyo yánty ádhvabhir jāmáyo adhvarīyatā́m | pṛ́ñcatīr mádhunā páyaḥ ||
Translation
The Mother-waters move along the paths, the kindred powers of the sacrifice; they pour and mingle the milk of being with sweetness, preparing the offering within us.
Padapatha (Word Analysis)
अ॒म्बयः॑ । य॒न्ति॒ । अध्व॑ऽभिः । जा॒मयः॑ । अ॒ध्व॒रि॒ऽय॒ताम् । पृ॒ञ्च॒तीः । मधु॑ना । पयः॑ ॥अम्बयः । यन्ति । अध्वभिः । जामयः । अध्वरियताम् । पृञ्चतीः । मधुना । पयः ॥ambayaḥ | yanti | adhva-bhiḥ | jāmayaḥ | adhvari-yatām | pṛñcatīḥ | madhunā | payaḥ
Word by Word
अम्बयःmothers (nursing/caring women)
अम्बयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअम्बा (प्रातिपदिक)
यन्तिgo, proceed
यन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√यम् (गत्यर्थ/नियमन) → यान्ति
अध्वभिःwith paths/ways
अध्वभिः:
करण
TypeNoun
Rootअध्वन् (प्रातिपदिक)
जामयःsisters/kinswomen
जामयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootजामि (प्रातिपदिक)
अध्वरीयताम्let them perform the rite / let them act as adhvaryus (ritual officiants)
अध्वरीयताम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootअध्वर (प्रातिपदिक) → अध्वरीय (denom. stem) / √ईय् (इय्) (गत्यर्थ) as denominative formation
पृञ्चतीःmixing, blending
पृञ्चतीः:
कर्तृ
TypeParticiple (Adjectival)
Root√पृच् (मिश्रणे/संयोगे) → पृञ्चत् (वर्तमान कृदन्त)
मधुनाwith honey/sweetness
मधुना:
करण
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक)
पयःmilk (drink)
पयः:
कर्म
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक)