Mantra 6
Sukta 1.22
Devata: Savitṛ (with epithet Apām Napāt)
Chandas: Anuṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
अपां नपातमवसे सवितारमुप स्तुहि । तस्य व्रतान्युश्मसि ॥
Samhita Patha (IAST)
अ॒पां नपा॑त॒मव॑से सवि॒तार॒मुप॑ स्तुहि । तस्य॑ व्र॒तान्यु॑श्मसि ॥
Transliteration
apā́ṃ napātám aváse savitā́ram úpa stuhi | tásya vratā́ny uśmasi ||
Translation
Praise near for our help Savitṛ, the Child of the Waters: we yearn for his laws of working—his ordered ways that shape our growth in truth.
Padapatha (Word Analysis)
अ॒पाम् । नपा॑तम् । अव॑से । स॒वि॒तार॑म् । उप॑ । स्तु॒हि॒ । तस्य॑ । व्र॒तानि॑ । उ॒श्म॒सि॒ ॥अपाम् । नपातम् । अवसे । सवितारम् । उप । स्तुहि । तस्य । व्रतानि । उश्मसि ॥apām | napātam | avase | savitāram | upa | stuhi | tasya | vratāni | uśmasi
Word by Word
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (genitive relation) / विशेषण-सम्बन्धः
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
नपातम्the offspring/son (Napat)
नपातम्:
कर्म (स्तुहि इत्यस्य) / उपस्तुत्यः
TypeNoun
Rootनपात् (प्रातिपदिक) < √नप्/नभ् (पुरातन-सम्बन्धः ‘वंश/सन्तान’)
अवसेfor help, for aid
अवसे:
सम्प्रदान (उद्देश्य/हित) / प्रयोजन
TypeNoun
Rootअवस् (प्रातिपदिक) < √अव् ‘रक्षण/सहाय’
सवितारम्Savitṛ (the Impeller)
सवितारम्:
कर्म (स्तुहि इत्यस्य) / उपस्तुत्यः
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक) < √सू/सव् ‘प्रेरण/सवितृ-कार्य’
उपnear, towards; (as preverb)
उप:
क्रियाविशेषण (उपसर्गः; ‘निकटं/उपगम्य’)
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय)
स्तुहिpraise (you)!
स्तुहि:
क्रिया
TypeVerb
Root√स्तु (स्तवने)
तस्यof him/that one
तस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
व्रतानि(his) ordinances, sacred laws
व्रतानि:
कर्म (उश्मसि इत्यस्य)
TypeNoun
Rootव्रत (प्रातिपदिक) < √व्र/√वृत् (वरण/व्रत-नियम) (वैदिके ‘नियम/आदेश/धर्म’)
उश्मसिwe desire, we wish
उश्मसि:
क्रिया
TypeVerb
Root√वश्/उश् (कामे/इच्छायाम्) — वैदिक रूप ‘उश्मसि’