Mantra 5
Sukta 1.22
Devata: Savitṛ (Savitar)
Chandas: Anuṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
हिरण्यपाणिमूतये सवितारमुप ह्वये । स चेत्ता देवता पदम् ॥
Samhita Patha (IAST)
हिर॑ण्यपाणिमू॒तये॑ सवि॒तार॒मुप॑ ह्वये । स चेत्ता॑ दे॒वता॑ प॒दम् ॥
Transliteration
híraṇyapāṇim ūtáye savitā́ram úpa hvaye | sá cettā́ devátā padám ||
Translation
For help I call near Savitṛ, the Golden-handed: he is the conscious knower who sets the divine step—he establishes in us the right station of the Godhead.
Padapatha (Word Analysis)
हिर॑ण्यऽपाणिम् । ऊ॒तये॑ । स॒वि॒तार॑म् । उप॑ । ह्व॒ये॒ । सः । चेत्ता॑ । दे॒वता॑ । प॒दम् ॥हिरण्यपाणिम् । ऊतये । सवितारम् । उप । ह्वये । सः । चेत्ता । देवता । पदम् ॥hiraṇya-pāṇim | ūtaye | savitāram | upa | hvaye | saḥ | cettā | devatā | padam
Word by Word
हिरण्यपाणिम्the golden-handed (one)
हिरण्यपाणिम्:
कर्म (ह्वये इति क्रियायाः)
TypeAdjective (used substantively)
Rootहिरण्य-पाणि (प्रातिपदिक) < पाणि ‘हस्त’
ऊतयेfor help, for protection
ऊतये:
सम्प्रदान/प्रयोजन (for aid)
TypeNoun
Rootऊति (प्रातिपदिक) < अव्/अव् ‘रक्षणे, सहाय्ये’ (नामधातु-निर्माण)
सवितारम्Savitṛ (the Impeller)
सवितारम्:
कर्म (ह्वये इति क्रियायाः)
TypeNoun (deity name)
Rootसवितृ (प्रातिपदिक) < सू ‘प्रसवे’
उपnear, towards
उप:
— (क्रियाविशेषण/उपसर्गभावः; ‘निकटम्/अभिमुखम्’)
TypeIndeclinable (preverb/particle)
Rootउप
ह्वयेI invoke, I call
ह्वये:
क्रिया (कर्तृ = अहम्)
TypeVerb
Rootह्वे (धातु) ‘आह्वाने’
सःhe
सः:
कर्ता (चेत्ता इति)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चेत्ताthe perceiver, the wise one
चेत्ता:
कर्ता (अस्ति/भवति इति अव्यक्त-क्रियायाः)
TypeNoun/Agent (participle-like)
Rootचित् (धातु) ‘चेतने’ → चेतृ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
देवताa deity, divine (one)
देवता:
सम्बन्ध/विशेषणभाव (सः चेत्ता—देवता ‘as a deity’ / apposition)
TypeNoun
Rootदेवता (प्रातिपदिक) < देव
पदम्step; place; station
पदम्:
कर्म (गम्य/प्राप्य-अर्थे; understood object: ‘(our) place/step’)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)