Mantra 2
Sukta 1.22
Devata: Aśvinau
Samhita Patha (Devanagari)
या सुरथा रथीतमोभा देवा दिविस्पृशा । अश्विना ता हवामहे ॥
Samhita Patha (IAST)
या सु॒रथा॑ र॒थीत॑मो॒भा दे॒वा दि॑वि॒स्पृशा॑ । अ॒श्विना॒ ता ह॑वामहे ॥
Transliteration
yā́ su-ráthā rathī́-tamā ubhā́ devā́ divi-spṛ́śā | aśvínā tā́ havāmahe ||
Translation
You two who are of the finest chariot, the best of charioteers—two gods who touch the heaven with your reach—O Aśvins, those two we invoke, that our journey may be carried swiftly toward the higher light.
Padapatha (Word Analysis)
या । सु॒ऽरथा॑ । र॒थिऽत॑मा । उ॒भा । दे॒वा । दि॒वि॒ऽस्पृशा॑ । अ॒श्विना॑ । ता । ह॒वा॒म॒हे॒ ॥या । सुरथा । रथितमा । उभा । देवा । दिविस्पृशा । अश्विना । ता । हवामहे ॥yā | su-rathā | rathi-tamā | ubhā | devā | divi-spṛśā | aśvinā | tā | havāmahe
Word by Word
याshe/that (who/which)
या:
Kartā (सापेक्ष-सम्बन्धे; ‘या’ इति विशेष्य-स्त्री एकवचन)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सु-रथाhaving a good chariot
सु-रथा:
Kartā (विशेषणम् ‘या’ इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootरथ (प्रातिपदिक); उपसर्ग/पूर्वपद ‘सु-’
रथीतमःthe best charioteer
रथीतमः:
Kartā (सम्बोधन/स्तुति-वाक्ये देवयोः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootरथिन् (प्रातिपदिक) + तमप् (सुपरलटिव-प्रत्यय) → रथीतम
उभाboth
उभा:
Kartā (देवयोः—‘both’)
TypePronoun/Adjective
Rootउभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक ‘उभ’)
देवाthe two gods
देवा:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
दिवि-स्पृशाreaching/touching in heaven
दिवि-स्पृशा:
Adhikaraṇa (दिवि = ‘in heaven’); Kartā-विशेषणम् (स्पृशा = ‘touching/reaching’)
TypeAdjective (kṛdanta) + Locative complement
Root√स्पृश् (धातु) → स्पृश् (कृदन्त-प्रातिपदिक ‘स्पृश्/स्पृश्-’) ; ‘दिवि’ = ‘द्यौ/दिव्’
अश्विनाO Aśvins
अश्विना:
Sampradāna (आह्वान-रूपेण; whom we invoke)
TypeNoun (proper) / Vocative
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक; देव-युगलनाम)
ताthose two / them
ता:
Karma (हवामहे—‘we invoke them’)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हवामहेwe invoke/call upon
हवामहे:
Kriyā (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Root√हू (ह्वे) ‘to call, invoke’