Mantra 17
Sukta 1.22
Rishi: Medhātithi Kāṇva
Devata: Viṣṇu
Chandas: Triṣṭubh (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
इदं विष्णुर्वि चक्रमे त्रेधा नि दधे पदम् । समूळ्हमस्य पांसुरे ॥
Samhita Patha (IAST)
इ॒दं विष्णु॒र्वि च॑क्रमे त्रे॒धा नि द॑धे प॒दम् । समू॑ळ्हमस्य पांसु॒रे ॥
Transliteration
idaṃ viṣṇur vi cakrame tredhā ni dadhe padam | sam-ūḷham asya pāṃsure ||
Translation
This is Vishnu who has strode forth; in threefold fashion he has set down his step—one of his steps is hidden and packed in the dust, in the depths of the inconscient.
Padapatha (Word Analysis)
इ॒दम् । विष्णुः॑ । वि । च॒क्र॒मे॒ । त्रे॒धा । नि । द॒धे॒ । प॒दम् । सम्ऽऊ॑ळ्हम् । अ॒स्य॒ । पां॒सु॒रे ॥इदम् । विष्णुः । वि । चक्रमे । त्रेधा । नि । दधे । पदम् । सम्ऊळ्हम् । अस्य । पांसुरे ॥idam | viṣṇuḥ | vi | cakrame | tredhā | ni | dadhe | padam | sam-ūḷham | asya | pāṃsure
Word by Word
इदम्this (deed/act)
इदम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
Kartā
TypeNoun (proper)
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
विapart, widely, forth
वि:
—
TypeIndeclinable (preverb)
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
चक्रमेstepped/strided
चक्रमे:
—
TypeVerb
Rootक्रम् (धातु) + वि
त्रेधाthreefold, in three ways
त्रेधा:
—
TypeIndeclinable
Rootत्रेधा (अव्यय; त्रि + धा)
निdown, into place
नि:
—
TypeIndeclinable (preverb)
Rootनि (उपसर्ग/अव्यय)
दधेplaced, set
दधे:
—
TypeVerb
Rootधा (धातु) + नि
पदम्step; footprint; station
पदम्:
Karma
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
समूळ्हम्gathered together; heaped/collected
समूळ्हम्:
Karma
TypeAdjective (past participle)
Rootसम् + ऊळ्ह (कृदन्त; √वह्/ऊह्-सम्बद्ध ‘उह्/वह्’ से ‘ऊळ्ह’ = ‘ढोया/लाया/समेटा हुआ’; वैदिक रूप)
अस्यof him/of this (one)
अस्य:
Sambandha (genitive)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पांसुरेin the dust; in the dusty (place)
पांसुरे:
Adhikaraṇa
TypeNoun/Adjective
Rootपांसुर (प्रातिपदिक)