Mantra 5

Sukta 1.185

Rishi: Traditionally attributed to an early seer of the Dyāvā-Pṛthivī (Heaven-and-Earth) cycle in RV 1.185 (exact rishi varies by tradition; not supplied in input)

Devata: Dyāvāpṛthivī

Chandas: Triṣṭubh (probable; verify by metrical scan)

Samhita Patha (Devanagari)

संगच्छमाने युवती समन्ते स्वसारा जामी पित्रोरुपस्थे । अभिजिघ्रन्ती भुवनस्य नाभिं द्यावा रक्षतं पृथिवी नो अभ्वात् ॥

Samhita Patha (IAST)

सं॒गच्छ॑माने युव॒ती सम॑न्ते॒ स्वसा॑रा जा॒मी पि॒त्रोरु॒पस्थे॑ । अ॒भि॒जिघ्र॑न्ती॒ भुव॑नस्य॒ नाभिं॒ द्यावा॒ रक्ष॑तं पृथिवी नो॒ अभ्वा॑त् ॥

Transliteration

saṅgácchamāne yuvatī sámante svásārā jāmī pitrór upásthe | abhijíghrantī bhúvanasya nā́bhiṃ dyā́vā rakṣataṃ pṛthivī no ábhvāt ||

Translation

O Heaven and Earth, young sisters moving together in one accord, kin within the Father’s lap, breathing toward the navel of the world—guard us from the vast hostile Power that would break the harmony of our becoming.

Padapatha (Word Analysis)

स॒ङ्गच्छ॑माने॒ इति॑ स॒म्ऽगच्छ॑माने । यु॒व॒ती इति॑ । सम॑न्ते॒ इति॒ सम्ऽअ॑न्ते । स्वसा॑रा । जा॒मी इति॑ । पि॒त्रोः । उ॒पऽस्थे॑ । अ॒भि॒जिघ्र॑न्ती॒ इत्य॑भि॒ऽजिघ्र॑न्ती । भुव॑नस्य । नाभि॑म् । द्यावा॑ । रक्ष॑तम् । पृ॒थि॒वी॒ इति॑ । नः॒ । अभ्वा॑त् ॥सङ्गच्छमाने इति सम्गच्छमाने । युवती इति । समन्ते इति सम्अन्ते । स्वसारा । जामी इति । पित्रोः । उपस्थे । अभिजिघ्रन्ती इत्यभिजिघ्रन्ती । भुवनस्य । नाभिम् । द्यावा । रक्षतम् । पृथिवी इति । नः । अभ्वात् ॥saṅgacchamāneitisam-gacchamāne | yuvatī | iti | samanteitisam-ante | svasārā | jāmī iti | pitroḥ | upa-sthe | abhijighrantī ity abhi-jighrantī | bhuvanasya | nābhim | dyāvā | rakṣatam | pṛthivī iti | naḥ | abhvāt

Word by Word

• संगच्छमाने: (the two) going together, moving in unison
• संगच्छमाने: Kartā (विशेषणरूपेण द्यावा-पृथिव्योः)
• Type: Adjective (present participle)
• Root: सम्-गम् (धातु √गम्) / संगच्छमान (प्रातिपदिक)

• युवती: the two young women (the two youthful ones)
• युवती: Kartā (द्यावा-पृथिव्यौ)
• Type: Noun/Adjective
• Root: युवती (प्रातिपदिक < युवा)

• समन्ते: all around, on every side
• समन्ते: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable/Adverbial (locative used adverbially)
• Root: समन्त (प्रातिपदिक)

• स्वसारा: (as) two sisters
• स्वसारा: Kartā (द्यावा-पृथिव्यौ; apposition)
• Type: Noun
• Root: स्वसृ (प्रातिपदिक)

• जामी: (as) a closely related pair, kindred
• जामी: Kartā (apposition)
• Type: Noun/Adjective
• Root: जामि (प्रातिपदिक)

• पित्रोः: of the two parents
• पित्रोः: Sambandha (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)

• उपस्थे: in the lap, in the bosom
• उपस्थे: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: उपस्थ (प्रातिपदिक)

• अभिजिघ्रन्ती: sniffing toward, inhaling upon
• अभिजिघ्रन्ती: Kartā (विशेषणरूपेण द्यावा-पृथिव्योः)
• Type: Adjective (present participle)
• Root: अभि-घ्रा (धातु √घ्रा ‘to smell’) / अभिजिघ्रन्ती (प्रातिपदिक)

• भुवनस्य: of the world, of existence
• भुवनस्य: Sambandha
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक < √भू)

• नाभिम्: the navel; central hub
• नाभिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: नाभि (प्रातिपदिक)

• द्यावा: O Heaven (and) … (Heaven-and-Earth pair)
• द्यावा: Kartā (सम्बोधन/कर्तृ-प्रयोगः)
• Type: Noun
• Root: द्याव्/द्यौ (प्रातिपदिक)

• रक्षतम्: protect (you two)!
• रक्षतम्: Kriyā (addressed action)
• Type: Verb
• Root: रक्ष् (धातु √रक्ष्)

• पृथिवी: O Earth (and) … (the pair)
• पृथिवी: Kartā (सम्बोधन/कर्तृ-प्रयोगः; द्यावा के साथ द्वन्द्वार्थे)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)

• नः: of us, for us
• नः: Sampradāna/Beneficiary (for us) / Sambandha
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अभ्वात्: from harm, from danger
• अभ्वात्: Apādāna (source to be protected from)
• Type: Noun
• Root: अभ्व (प्रातिपदिक ‘harm, danger, monstrousness’) + Abl.sg.