HomeRig VedaMandala 1Sukta 185Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 1.185

Rishi: Traditionally attributed to an early seer of the Dyāvā-Pṛthivī (Heaven-and-Earth) cycle in RV 1.185 (exact rishi varies by tradition; not supplied in input)
Devata: Dyāvāpṛthivī (Heaven-and-Earth as paired cosmic powers)
Chandas: Triṣṭubh (probable; verify by metrical scan)

अतप्यमाने अवसावन्ती अनु ष्याम रोदसी देवपुत्रे । उभे देवानामुभयेभिरह्नां द्यावा रक्षतं पृथिवी नो अभ्वात् ॥

अत॑प्यमाने॒ अव॒साव॑न्ती॒ अनु॑ ष्याम॒ रोद॑सी दे॒वपु॑त्रे । उ॒भे दे॒वाना॑मु॒भये॑भि॒रह्नां॒ द्यावा॒ रक्ष॑तं पृथिवी नो॒ अभ्वा॑त् ॥

átapyamāne avásāvantī ánu ṣyāma ródasī deváputre | ubhé devā́nām ubháyebhir áhnāṃ dyā́vā rakṣataṃ pṛthivī no ábhvāt ||

O Heaven and Earth, divine daughters, glowing with inner ardour and rich in your fostering power, may we move in your following. You who belong to the gods and embrace both kinds of days, protect us—O Dyāvā and Pṛthivī—from the vast and hostile Inconscience.

अत॑प्यमाने॒ इति॑ । अव॑सा । अव॑न्ती॒ इति॑ । अनु॑ । स्या॒म॒ । रोद॑सी॒ इति॑ । दे॒वपु॑त्रे॒ इति॑ दे॒वऽपु॑त्रे । उ॒भे इति॑ । दे॒वाना॑म् । उ॒भये॑भिः । अह्ना॑म् । द्यावा॑ । रक्ष॑तम् । पृ॒थि॒वी॒ इति॑ । नः॒ । अभ्वा॑त् ॥अतप्यमाने इति । अवसा । अवन्ती इति । अनु । स्याम । रोदसी इति । देवपुत्रे इति देवपुत्रे । उभे इति । देवानाम् । उभयेभिः । अह्नाम् । द्यावा । रक्षतम् । पृथिवी इति । नः । अभ्वात् ॥atapyamāne | avasā | avantī | iti | anu | syāma | rodasī iti | devaputreitideva-putre | ubhe iti | devānām | ubhayebhiḥ | ahnām | dyāvā | rakṣatam | pṛthivī iti | naḥ | abhvāt

अतप्यमानेbeing heated / glowing
अतप्यमाने:
विशेषण (कर्तृपद-सम्बन्धः: ‘रोदसी’)
TypeParticiple (verbal adjective)
Root√तप् (तप्) / प्रातिपदिक: तप्यमान-
अवसावन्तीpossessing protection; protective
अवसावन्ती:
विशेषण (कर्तृपद-सम्बन्धः)
TypeAdjective
Rootप्रातिपदिक: अवसावन्त- (अवस् ‘help, protection’ + वन्त)
अनुalong; after
अनु:
उपसर्ग/सम्बन्धसूचक (गत्यर्थे ‘along/after’)
TypeIndeclinable (preverb/preposition)
Rootअनु
ष्यामmay we abide / may we follow
ष्याम:
कर्तृ (वयं) — क्रिया
TypeVerb
Root√श्यै/√शी (Vedic: ‘to lie/rest/abide’; desiderative/optative nuance in context)
रोदसीthe two worlds: Heaven and Earth
रोदसी:
कर्म/आधार (ययोः अनुगमनम्)
TypeNoun (dual collective)
Rootप्रातिपदिक: रोदसी- (द्वन्द्व/द्विवचन-शब्दः ‘heaven-and-earth’)
देवपुत्रेO god-born ones (Heaven and Earth)
देवपुत्रे:
सम्बोधन (रोदसी प्रति)
TypeNoun (epithet)
Rootप्रातिपदिक: देवपुत्र-
उभेboth
उभे:
विशेषण (द्यावा/पृथिवी)
TypePronoun/Adjective
Rootप्रातिपदिक: उभ-
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी: ‘of the gods’)
TypeNoun
Rootप्रातिपदिक: देव-
उभयेभिःwith both (kinds)
उभयेभिः:
करण/सह (तृतीया: ‘with/by both’)
TypeAdjective/Pronoun
Rootप्रातिपदिक: उभय-
अह्नाम्of days (day-times)
अह्नाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी: ‘of days’)
TypeNoun
Rootप्रातिपदिक: अहन्-
द्यावाHeaven (in the dual pair)
द्यावा:
कर्ता (रक्षतम् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootप्रातिपदिक: द्याव्-
रक्षतम्protect (you two)!
रक्षतम्:
क्रिया (सम्बोधन-कर्तृ: द्यावापृथिवी)
TypeVerb
Root√रक्ष्
पृथिवीEarth (in the dual pair)
पृथिवी:
कर्ता (रक्षतम् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootप्रातिपदिक: पृथिवी-
नःus; our
नः:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (रक्षणस्य लाभार्थी)
TypePronoun
Rootअस्मद्-
अभ्वात्from danger / from harm
अभ्वात्:
अपादान (यतः रक्षणम्)
TypeNoun
Rootअभ्व- (प्रातिपदिक: ‘harm, danger, monster-like evil’)