HomeRig VedaMandala 1Sukta 179Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 1.179

Rishi: Agastya / Lopāmudrā (dialogue attribution)
Devata: Dialogue hymn; operative power: Kāma (desire) and the union-force
Chandas: Trishtubh (probable; confirm by scan)

नदस्य मा रुधतः काम आगन्नित आजातो अमुतः कुतश्चित् । लोपामुद्रा वृषणं नी रिणाति धीरमधीरा धयति श्वसन्तम् ॥

न॒दस्य॑ मा रुध॒तः काम॒ आग॑न्नि॒त आजा॑तो अ॒मुत॒: कुत॑श्चित् । लोपा॑मुद्रा॒ वृष॑णं॒ नी रि॑णाति॒ धीर॒मधी॑रा धयति श्व॒सन्त॑म् ॥

nadásya mā rudhatáḥ kā́ma ā́gann itá ājā́to amutáḥ kútaś cit | lopā́mudrā vṛ́ṣaṇaṃ nī́ riṇāti dhī́ram ádhīrā dhayati śvasántam ||

Desire has come upon me, though I was holding it back; born from here—or from beyond—whencesoever it be. Lopāmudrā loosens the strong one from within; the restless one draws the steadfast into her longing, as he breathes and labours.

न॒दस्य॑ । मा॒ । रु॒ध॒तः । कामः॑ । आ । अ॒ग॒न् । इ॒तः । आऽजा॑तः । अ॒मुतः॑ । कुतः॑ । चि॒त् । लोपा॑मुद्रा । वृष॑णम् । निः । रि॒णा॒ति॒ । धीर॑म् । अधी॑रा । ध॒य॒ति॒ । श्व॒सन्त॑म् ॥नदस्य । मा । रुधतः । कामः । आ । अगन् । इतः । आजातः । अमुतः । कुतः । चित् । लोपामुद्रा । वृषणम् । निः । रिणाति । धीरम् । अधीरा । धयति । श्वसन्तम् ॥nadasya | mā | rudhataḥ | kāmaḥ | ā | agan | itaḥ | ājātaḥ | amutaḥ | kutaḥ | cit | lopāmudrā | vṛṣaṇam | niḥ | riṇāti | dhīram | adhīrā | dhayati | śvasantam

नदस्यof the river / of the stream
नदस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootनद (प्रातिपदिक) / नद् (धातु: नद् ‘शब्दे/नादे’)
माnot / do not
मा:
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-अव्यय)
रुधतःof (him) obstructing / holding back
रुधतः:
सम्बन्ध (genitive to an implied noun/agent)
TypeVerb (participle)
Rootरुध् (धातु: रुध् ‘आवरणे/रोधने’)
कामःdesire
कामः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
आगन्came / approached
आगन्:
क्रिया
TypeVerb
Rootगम् (धातु: गम् ‘गत्यर्थे’) + आ-
इतindeed / just
इत:
TypeIndeclinable
Rootइत् (अव्यय/निपात)
आजातःborn / arisen
आजातः:
कर्तृ (apposition to subject)
TypeVerb (participle)
Rootआ-√जन् (धातु: जन् ‘जन्मनि’)
अमुतःfrom there / from yonder
अमुतः:
अपादान
TypePronoun
Rootअमुतस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक ‘that yonder’)
कुतश्चित्from somewhere / from any source
कुतश्चित्:
TypeIndeclinable
Rootकुतस् + चित् (निपात)
लोपामुद्राLopāmudrā
लोपामुद्रा:
कर्तृ
TypeNoun (proper)
Rootलोपामुद्रा (प्रातिपदिक; proper noun)
वृषणम्the virile one / the bull-like man
वृषणम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootवृषण (प्रातिपदिक)
नीdown / into (as preverb)
नी:
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग; here as preverb with following verb)
रिणातिsets in motion / impels / drives
रिणाति:
क्रिया
TypeVerb
Root√री (धातु: री/रि ‘गत्यर्थे/प्रेरणे’; Vedic present) + नि-
धीरम्the steadfast/wise one
धीरम्:
कर्म (with धयति)
TypeAdjective (substantive)
Rootधीर (प्रातिपदिक)
अधीराthe unsteady one (woman)
अधीरा:
कर्तृ
TypeAdjective (substantive)
Rootअ-धीर (प्रातिपदिक)
धयतिsuckles / makes (him) drink
धयति:
क्रिया
TypeVerb
Root√धा (धातु: धा ‘धारणे/स्थापने’; Vedic ‘to suckle/put to drink’)
श्वसन्तम्breathing / panting
श्वसन्तम्:
कर्म (object of धयति)
TypeVerb (participle)
Root√श्वस् (धातु: श्वस् ‘श्वासे’)