HomeRig VedaMandala 1Sukta 179Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 1.179

Rishi: Agastya (with Lopāmudrā in the dialogue tradition)
Devata: Dialogue hymn (Agastya–Lopāmudrā); no single devatā, with Soma/inner desire and marital/creative power in focus
Chandas: Trishtubh (probable; confirm by scan)

पूर्वीरहं शरदः शश्रमाणा दोषा वस्तोरुषसो जरयन्तीः । मिनाति श्रियं जरिमा तनूनामप्यू नु पत्नीर्वृषणो जगम्युः ॥

पू॒र्वीर॒हं श॒रद॑: शश्रमा॒णा दो॒षा वस्तो॑रु॒षसो॑ ज॒रय॑न्तीः । मि॒नाति॒ श्रियं॑ जरि॒मा त॒नूना॒मप्यू॒ नु पत्नी॒र्वृष॑णो जगम्युः ॥

pūrvī́r aháṃ śáradaḥ śaśramāṇā́ dóṣā vástor uṣáso jarayántīḥ | minā́ti śríyaṃ jarimā́ tanū́nām ápy ū nú patnī́r vṛ́ṣaṇo jagamyuḥ ||

Many seasons have I laboured through, wearing away nights and mornings and dawns. Age diminishes the beauty and radiance of the bodies; yet still the wives of the strong one draw near again.

पू॒र्वीः । अ॒हम् । श॒रदः॑ । श॒श्र॒मा॒णा । दो॒षाः । वस्तोः॑ । उ॒षसः॑ । ज॒रय॑न्तीः । मि॒नाति॑ । श्रिय॑म् । ज॒रि॒मा । त॒नूना॑म् । अपि॑ । ऊँ॒ इति॑ । नु । पत्नीः॑ । वृष॑णः । ज॒ग॒म्युः॒ ॥पूर्वीः । अहम् । शरदः । शश्रमाणा । दोषाः । वस्तोः । उषसः । जरयन्तीः । मिनाति । श्रियम् । जरिमा । तनूनाम् । अपि । ऊँ इति । नु । पत्नीः । वृषणः । जगम्युः ॥pūrvīḥ | aham | śaradaḥ | śaśramāṇā | doṣāḥ | vastoḥ | uṣasaḥ | jarayantīḥ | mināti | śriyam | jarimā | tanūnām | api | oṃ iti | nu | patnīḥ | vṛṣaṇaḥ | jagamyuḥ

पूर्वीःmany former/previous
पूर्वीः:
कर्म (विशेष्य-‘शरदः’ का विशेषण)
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक) < PIE *per- ‘before’
अहम्I
अहम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शरदःautumns/years
शरदः:
कर्म
TypeNoun
Rootशरद् (प्रातिपदिक)
शश्रमाणाtoiling, growing weary
शश्रमाणा:
कर्तृ (अहम् के साथ)
TypeVerb (participle)
Root√श्रम् (श्रमणे)
दोषाnight (and…)
दोषा:
अधिकरण (काल-परिस्थिति: night-and-morning)
TypeNoun
Rootदोषा (प्रातिपदिक) ‘night’
वस्तोःof morning/dawn
वस्तोः:
सम्बन्ध (दोषा…वस्तोः = ‘of night and morning’)
TypeNoun
Rootवस्तु/वस्तु (वैदिक) ‘dawn, morning’ (प्रातिपदिक)
उषसःdawns
उषसः:
कर्तृ (जरयन्तीः का कर्तृ)
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक)
जरयन्तीःwearing away, making (me) old
जरयन्तीः:
कर्तृ (उषसः)
TypeVerb (participle)
Root√जर्/√जॄ (जरायाम्/जीर्णीकरणे) ‘to make old, wear away’
मिनातिdiminishes, impairs
मिनाति:
कर्तृ (अव्यक्त/सामान्य: ‘jarimā’ as agent)
TypeVerb
Root√मि (हिंसायाम्/क्षये) ‘to diminish, impair’
श्रियम्splendour, prosperity
श्रियम्:
कर्म
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक)
जरिमाold age, decay
जरिमा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootजरिमन् (प्रातिपदिक) ‘old age, decay’
तनूनाम्of bodies
तनूनाम्:
सम्बन्ध (whose splendour: of bodies)
TypeNoun
Rootतनू (प्रातिपदिक) ‘body’
अपिalso, even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि (निपात)
ऊँindeed, oh
ऊँ:
TypeIndeclinable
Rootऊँ/उ (निपात; वैदिक उद्गार/सम्बोधन-निपात)
नुnow, indeed
नु:
TypeIndeclinable
Rootनु (निपात)
पत्नीःwives
पत्नीः:
कर्तृ (जगम्युः का कर्तृ)
TypeNoun
Rootपत्नी (प्रातिपदिक)
वृषणःof the bull/virile one
वृषणः:
सम्बन्ध (whose wives: of the bull/virile one)
TypeNoun/Adjective
Rootवृषन् (प्रातिपदिक) ‘bull; virile one’
जगम्युःhave gone, have come
जगम्युः:
क्रिया (कर्तृ: पत्नीः)
TypeVerb
Root√गम् (गतौ) with reduplication (perfect)