HomeRig VedaMandala 1Sukta 174Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 1.174

Rishi: Agastya Māna (traditional; verify per corpus).
Devata: Indra (with explicit Agni mention as protected inner fire)
Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm).

अजा वृत इन्द्र शूरपत्नीर्द्यां च येभिः पुरुहूत नूनम् । रक्षो अग्निमशुषं तूर्वयाणं सिंहो न दमे अपांसि वस्तोः ॥

अजा॒ वृत॑ इन्द्र॒ शूर॑पत्नी॒र्द्यां च॒ येभि॑: पुरुहूत नू॒नम् । रक्षो॑ अ॒ग्निम॒शुषं॒ तूर्व॑याणं सिं॒हो न दमे॒ अपां॑सि॒ वस्तो॑: ॥

ájā vṛ́ta indra śū́ra-patnīr dyā́ṃ ca yébhiḥ puru-hūta nū́nám | rákṣo agním aśúṣaṃ tū́rvayāṇaṃ siṃhó na dáme apā́ṃsi vástoh ||

With those powers, O Indra, thou hast encompassed the unaging forces and even heaven itself, O much-invoked, even now. Guard the Fire that does not wane, rushing forward; like a lion in the home, protect the works of our dwelling.

अज॑ । वृतः॑ । इ॒न्द्र॒ । शूर॑ऽपत्नीः । द्याम् । च॒ । येभिः॑ । पु॒रु॒ऽहू॒त॒ । नू॒नम् । रक्षः॑ । अ॒ग्निम् । अ॒शुष॑म् । तूर्व॑याणम् । सिं॒हः । न । दमे॑ । अपां॑सि । वस्तोः॑ ॥अज । वृतः । इन्द्र । शूरपत्नीः । द्याम् । च । येभिः । पुरुहूत । नूनम् । रक्षः । अग्निम् । अशुषम् । तूर्वयाणम् । सिंहः । न । दमे । अपांसि । वस्तोः ॥aja | vṛtaḥ | indra | śūra-patnīḥ | dyām | ca | yebhiḥ | puru-hūta | nūnam | rakṣaḥ | agnim | aśuṣam | tūrvayāṇam | siṃhaḥ | na | dame | apāṃsi | vastoḥ

अजाthe she-goat (Aja; mythic/ritual goat)
अजा:
कर्तृ (उपपद-कर्तृ; ‘अजा’ as subject of implied action) / or कर्म (if taken as object in elliptical construction)
TypeNoun
Rootअज (प्रातिपदिक) < PIE *h₂eǵ- ‘drive, lead’ (goat as ‘driven animal’)
वृतःchosen / encompassed (as an epithet)
वृतः:
कर्तृ-विशेषण (इन्द्रस्य)
TypeAdjective (PPP)
Root√वृ (वृणोति ‘to choose, cover’) → क्त (past passive participle) ‘वृत’
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
शूरO hero
शूर:
सम्बोधन-विशेषण
TypeNoun/Adjective
Rootशूर (प्रातिपदिक)
पत्नीःwives / consorts
पत्नीः:
कर्म
TypeNoun
Rootपत्नी (प्रातिपदिक)
द्याम्heaven / the sky
द्याम्:
कर्म
TypeNoun
Rootद्यौ (प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Root
येभिःwith whom / by whom
येभिः:
करण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पुरुहूतO much-invoked one
पुरुहूत:
सम्बोधन-विशेषण
TypeNoun/Adjective (epithet)
Rootपुरुहूत (प्रातिपदिक; ‘much-invoked’)
नूनम्now / indeed
नूनम्:
TypeIndeclinable
Rootनूनम्
रक्षःdemon / evil spirit (Rakṣas)
रक्षः:
कर्म
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
अग्निम्Agni (fire)
अग्निम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
अशुषम्swift / vehement
अशुषम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootअशुष (प्रातिपदिक; ‘swift, impetuous’)
तूर्वयाणम्rushing forward / impetuously advancing
तूर्वयाणम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootतूर्वयाण (प्रातिपदिक; ‘rushing/overpowering in onset’)
सिंहःa lion
सिंहः:
कर्तृ (उपमान-कर्तृ; simile-subject)
TypeNoun
Rootसिंह (प्रातिपदिक)
like / as
:
TypeIndeclinable
Root
दमेin the house / in the dwelling
दमे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदम (प्रातिपदिक; ‘house, domain’)
अपाम्सिdeeds / works
अपाम्सि:
कर्म
TypeNoun
Rootअपस् (प्रातिपदिक; ‘work, deed’)
वस्तोःof the dwelling / of the abode
वस्तोः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवस्तु/वस्ति (प्रातिपदिक; ‘dwelling, abode’; RV also ‘dawn/early time’ in some contexts)