HomeRig VedaMandala 1Sukta 173Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 1.173

Devata: Sacrificial Word/Hotar function in service of Indra’s rite (hymnic context); the verse foregrounds Vāk as mediator
Chandas: Trishtubh (probable)

नक्षद्धोता परि सद्म मिता यन्भरद्गर्भमा शरदः पृथिव्याः । क्रन्ददश्वो नयमानो रुवद्गौरन्तर्दूतो न रोदसी चरद्वाक् ॥

नक्ष॒द्धोता॒ परि॒ सद्म॑ मि॒ता यन्भर॒द्गर्भ॒मा श॒रद॑: पृथि॒व्याः । क्रन्द॒दश्वो॒ नय॑मानो रु॒वद्गौर॒न्तर्दू॒तो न रोद॑सी चर॒द्वाक् ॥

nákṣad hótā pári sádma mitā́ yán bhárad gárbham ā́ śáradaḥ pṛthivyā́ḥ | krándad áśvo náyamāno ruvád gáur antár dūtó ná rodasī́ íti carád vāk ||

The Hotar reaches and encompasses the measured dwelling as he bears the embryo from the earth’s seasons. Like a neighing horse led onward, like a lowing bull, the word moves within—like a messenger between the two worlds—wandering in speech between Heaven and Earth.

नक्ष॑त् । होता॑ । परि॑ । सद्म॑ । मि॒ता । यन् । भर॑त् । गर्भ॑म् । आ । श॒रदः॑ । पृ॒थि॒व्याः । क्रन्द॑त् । अश्वः॑ । नय॑मानः । रु॒वत् । गौः । अ॒न्तः । दू॒तः । न । रोद॑सी॒ इति॑ । च॒र॒त् । वाक् ॥नक्षत् । होता । परि । सद्म । मिता । यन् । भरत् । गर्भम् । आ । शरदः । पृथिव्याः । क्रन्दत् । अश्वः । नयमानः । रुवत् । गौः । अन्तः । दूतः । न । रोदसी इति । चरत् । वाक् ॥nakṣat | hotā | pari | sadma | mitā | yan | bharat | garbham | ā | śaradaḥ | pṛthivyāḥ | krandat | aśvaḥ | nayamānaḥ | ruvat | gauḥ | antaḥ | dūtaḥ | na | rodasī iti | carat | vāk

नक्षत्reached; attained
नक्षत्:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Rootनश् (नक्ष्) / √naś
होताthe Hotṛ-priest
होता:
Kartā
TypeNoun
Rootहोतृ (√हु + तृ) / hotṛ
परिaround; all about
परि:
Upapada (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपरि / pari
सद्मthe seat; abode; dwelling
सद्म:
Karma
TypeNoun
Rootसद्मन् / sadman
मिताmeasured; duly measured/ordered
मिता:
Karma (विशेषणरूपेण)
TypeParticiple (Adjective)
Root√मा (मि) + क्त / mīta
यन्going; moving
यन्:
Kriyā-viśeṣaṇa
TypeKṛdanta (indeclinable use)
Root√या / yan (present participial base used adverbially)
भरत्bears; carries
भरत्:
Kriyā (अनु-क्रिया)
TypeVerb
Root√भृ / bhar
गर्भम्the embryo; germ; child
गर्भम्:
Karma
TypeNoun
Rootगर्भ / garbha
towards; unto
:
Upapada (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootआ / ā
शरदःthrough the autumns; for years
शरदः:
Adhikaraṇa (काल)
TypeNoun
Rootशरद् / śarad
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
Sambandha (genitive relation)
TypeNoun
Rootपृथिवी / pṛthivī
क्रन्दत्cries out; roars
क्रन्दत्:
Kriyā
TypeVerb
Root√क्रन्द् / krand
अश्वःthe horse
अश्वः:
Kartā
TypeNoun
Rootअश्व / aśva
like; as
:
Upamāna-marker
TypeIndeclinable
Rootन / na
नयमानःbeing led; led along
नयमानः:
Kartā (विशेष्य-अन्वय) / Kriyā-viśeṣaṇa
TypeParticiple
Root√नी / nī (causative/passive participial formation)
रुवत्roaring; bellowing
रुवत्:
Kartā (विशेष्य-अन्वय)
TypeKṛdanta (present participle)
Root√रु / ru
गौःthe cow; the bull (bovine)
गौः:
Kartā
TypeNoun
Rootगो / go
अन्तःwithin; inside
अन्तः:
Adhikaraṇa (स्थान)
TypeIndeclinable
Rootअन्तः / antaḥ
दूतःa messenger
दूतः:
Kartā (गौः इत्यस्य समन्वयः/अप्पोज़िशन)
TypeNoun
Rootदूत / dūta
like; as
:
Upamāna-marker
TypeIndeclinable
Rootन / na
रोदसीthe two worlds (heaven and earth)
रोदसी:
Karma
TypeNoun (dual)
Rootरोदसी / rodasī
चरत्moving; roaming
चरत्:
Kartā (विशेष्य-अन्वय)
TypeKṛdanta (present participle)
Root√चर् / car
वाक्speech; voice
वाक्:
Kartā (सम्बद्ध-कर्तृ/अप्पोज़िशन)
TypeNoun
Rootवाच् / vāc