HomeRig VedaMandala 1Sukta 173Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 1.173

Devata: Indra (vṛṣā) in a sacrificial setting with Hotar and offerings
Chandas: Trishtubh (probable)

अर्चद्वृषा वृषभिः स्वेदुहव्यैर्मृगो नाश्नो अति यज्जुगुर्यात् । प्र मन्दयुर्मनां गूर्त होता भरते मर्यो मिथुना यजत्रः ॥

अर्च॒द्वृषा॒ वृष॑भि॒: स्वेदु॑हव्यैर्मृ॒गो नाश्नो॒ अति॒ यज्जु॑गु॒र्यात् । प्र म॑न्द॒युर्म॒नां गू॑र्त॒ होता॒ भर॑ते॒ मर्यो॑ मिथु॒ना यज॑त्रः ॥

árcad vṛ́ṣā vṛ́ṣabhíḥ svéd u-havyair mṛgó nā́śno áti yáj juguryā́t | prá mandayúr manā́ṁ gū́rta hótā bhárate máryo mithunā́ yájatraḥ ||

The Bull is praised by the bulls, by those whose offering is their own delight; like a wild beast he passes beyond the eater when he is to be awakened. The inspired and eager Hotar bears forward the thought; the youthful sacrificer brings the paired offerings, worthy of worship.

अर्च॒त् । वृषा॑ । वृष॑ऽभिः । स्वऽइदु॑हव्यैः । मृ॒गः । न । अश्नः॑ । अति॑ । यत् । जु॒गु॒र्यात् । प्र । म॒न्द॒युः । म॒नाम् । गू॒र्त॒ । होता॑ । भर॑ते । मर्यः॑ । मि॒थु॒ना । यज॑त्रः ॥अर्चत् । वृषा । वृषभिः । स्वइदुहव्यैः । मृगः । न । अश्नः । अति । यत् । जुगुर्यात् । प्र । मन्दयुः । मनाम् । गूर्त । होता । भरते । मर्यः । मिथुना । यजत्रः ॥arcat | vṛṣā | vṛṣa-bhiḥ | sva-iduhavyaiḥ | mṛgaḥ | na | aśnaḥ | ati | yat | juguyārt | pra | mandayuḥ | manām | gūrta | hotā | bharate | maryaḥ | mithunā | yajatraḥ

अर्चत्praised, sang
अर्चत्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootअर्च् (स्तुतौ)
वृषाthe bull (mighty one)
वृषा:
Kartā
TypeNoun
Rootवृषन् (प्रातिपदिक)
वृषभिःwith/through the bulls (strong ones)
वृषभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootवृषभ (प्रातिपदिक)
स्वेदुहव्यैःwith those whose oblation is ‘sweat-/self-pressed’ (i.e., with eager/ardent offerers)
स्वेदुहव्यैः:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootस्वेदुहव्य (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समासः)
मृगःa wild beast
मृगः:
Kartā
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
like, as
:
(सम्बन्ध/उपमा)
TypeIndeclinable
Root
अश्नःof a stone (rock)
अश्नः:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअश्न (प्रातिपदिक)
अतिover, beyond
अति:
(दिशा/अतिक्रमण)
TypeIndeclinable
Rootअति
यत्which, that which
यत्:
(सम्बन्ध)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जुगुर्यात्should rush/press on, should hasten
जुगुर्यात्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootगॄ/गुर् (उद्यमे/वेगे; वेदिक-रूप ‘जुगुर्’)
प्रforth, forward
प्र:
(क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्र
मन्दयुःthe gladdener/joy-giver
मन्दयुः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootमन्दयु (प्रातिपदिक)
मनाम्the mind, thought
मनाम्:
Karma
TypeNoun
Rootमना (प्रातिपदिक; ‘मनस्’ का वेदिक रूप)
गूर्तःpraised, celebrated
गूर्तः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootगूर्त (प्रातिपदिक; √गॄ/गॢ ‘स्तुतौ/प्रशंसायाम्’ से कृत)
होताthe Hotṛ-priest
होता:
Kartā
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक)
भरतेbears, brings
भरते:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootभृ (भरणे)
मर्यःthe young man, hero
मर्यः:
Kartā
TypeNoun
Rootमर्य (प्रातिपदिक)
मिथुनाthe pair, the two together
मिथुना:
Karma
TypeAdjective/Noun
Rootमिथुन (प्रातिपदिक)
यजत्रःworthy of worship
यजत्रः:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootयजत्र (प्रातिपदिक; √यज् से ‘यजनीय’)