HomeRig VedaMandala 1Sukta 168Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 1.168

Rishi: Agastya Maitrāvaruṇi (traditional attribution for RV 1.165–1.191; here within the Marut cycle)
Devata: Maruts
Chandas: Triṣṭubh (11-syllable pādas; typical for Marut hymns in Book 1)

क्व स्विदस्य रजसो महस्परं क्वावरं मरुतो यस्मिन्नायय । यच्च्यावयथ विथुरेव संहितं व्यद्रिणा पतथ त्वेषमर्णवम् ॥

क्व॑ स्विद॒स्य रज॑सो म॒हस्परं॒ क्वाव॑रं मरुतो॒ यस्मि॑न्नाय॒य । यच्च्या॒वय॑थ विथु॒रेव॒ संहि॑तं॒ व्यद्रि॑णा पतथ त्वे॒षम॑र्ण॒वम् ॥

kvà svid asyá rájaso mahás paráṃ kvā́varaṃ maruto yásminnāyáya | yác cyāváyatha vithurá iva sáṃhitaṃ vy àdriṇā patatha tvéṣam arṇavám ||

Where indeed is the farther shore of this vast mid-world, and where its nearer limit, O Maruts, in which you move? When you shake loose what is compacted, like something trembling, you fly forth with the stone-weapon across the blazing surge—breaking open the obstructing mass for the soul’s onward passage.

क्व॑ । स्वि॒त् । अ॒स्य । रज॑सः । म॒हः । पर॑म् । क्व॑ । अव॑रम् । म॒रु॒तः॒ । यस्मि॑न् । आ॒ऽय॒य । यत् । च्य॒वय॑थ । वि॒थु॒राऽइ॑व । सम्ऽहि॑तम् । वि । अद्रि॑णा । प॒त॒थ॒ । त्वे॒षम् । अ॒र्ण॒वम् ॥क्व । स्वित् । अस्य । रजसः । महः । परम् । क्व । अवरम् । मरुतः । यस्मिन् । आयय । यत् । च्यवयथ । विथुराइव । सम्हितम् । वि । अद्रिणा । पतथ । त्वेषम् । अर्णवम् ॥kva | svit | asya | rajasaḥ | mahaḥ | param | kva | avaram | marutaḥ | yasmin | āyaya | yat | cyavayatha | vithurāiva | sam-hitam | vi | adriṇā | patatha | tveṣam | arṇavam

क्वwhere?
क्व:
TypeIndeclinable
Rootक्व (प्रश्नाव्यय)
स्वित्indeed? / pray
स्वित्:
TypeIndeclinable
Rootस्वित् (निपात)
अस्यof this (one)
अस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
रजसःof the region/space (rajas)
रजसः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
महःof the great (vastness)
महः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootमहत्/महि (प्रातिपदिक; ‘महस्’)
परम्the far end / highest point
परम्:
विशेषण (to an implied neuter ‘स्थानम्/अन्तम्’)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
क्वwhere?
क्व:
TypeIndeclinable
Rootक्व (प्रश्नाव्यय)
towards / up to
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
अवरम्the lower end / the nearer part
अवरम्:
विशेषण (to an implied neuter ‘स्थानम्/अन्तम्’)
TypeAdjective
Rootअवर (प्रातिपदिक)
मरुतःO Maruts
मरुतः:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootमरुत् (प्रातिपदिक)
यस्मिन्in which
यस्मिन्:
अधिकरण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
towards
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग)
अययhas gone/come (towards)
अयय:
कर्तृ (implicit subject: ‘it/that’)
TypeVerb
Rootइ/अय् (धातु; गत्यर्थ) + आ-
यत्that which
यत्:
सम्बन्ध/कर्म (relative ‘that which’)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
च्यावयथyou set in motion / you dislodge
च्यावयथ:
कर्तृ (you [Maruts])
TypeVerb
Rootच्यावय् (धातु; प्रेरणार्थ causative of च्यु ‘to move, slip’)
विथुरेin a tottering state / unsteady
विथुरे:
अधिकरण/क्रियाविशेषण
TypeAdjective
Rootविथुर (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव (उपमा-अव्यय)
संहितम्joined together / compacted
संहितम्:
कर्म-विशेषण (of ‘that which’)
TypeAdjective/Participle
Rootसम्-धा (धातु) → संहित (कृदन्त/भूतकृदन्त)
विapart / asunder
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
अद्रिणाwith a stone/rock (or: with the ‘adri’, the pressing-stone)
अद्रिणा:
करण
TypeNoun
Rootअद्रि (प्रातिपदिक)
पतथyou fly / you rush
पतथ:
कर्तृ (you [Maruts])
TypeVerb
Rootपत् (धातु; गत्यर्थ ‘to fly, fall’)
त्वेषम्fierce / blazing
त्वेषम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootत्वेष (प्रातिपदिक)
अर्णवम्flood / surging sea
अर्णवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअर्णव (प्रातिपदिक)