HomeRig VedaMandala 1Sukta 166Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 1.166

Rishi: Agastya
Devata: Maruts
Chandas: Triṣṭubh (probable)

यत्त्वेषयामा नदयन्त पर्वतान्दिवो वा पृष्ठं नर्या अचुच्यवुः । विश्वो वो अज्मन्भयते वनस्पती रथीयन्तीव प्र जिहीत ओषधिः ॥

यत्त्वे॒षया॑मा न॒दय॑न्त॒ पर्व॑तान्दि॒वो वा॑ पृ॒ष्ठं नर्या॒ अचु॑च्यवुः । विश्वो॑ वो॒ अज्म॑न्भयते॒ वन॒स्पती॑ रथी॒यन्ती॑व॒ प्र जि॑हीत॒ ओष॑धिः ॥

yat tveṣa-yāmā nadayanta parvatān divo vā pṛṣṭhaṃ naryā acucyavuḥ | viśvo vo ajman bhayate vanaspatiḥ rathiyantīva pra jihīte oṣadhiḥ ||

When, swift in your blazing course, you make the mountains roar, and you set in motion the back of heaven itself by your manly energies—then at your drive every tree is afraid, and the plants bend down as if under the rush of chariots.

यत् । त्वे॒षऽया॑माः । न॒दय॑न्त । पर्व॑तान् । दि॒वः । वा॒ । पृ॒ष्ठम् । नर्याः॑ । अचु॑च्यवुः । विश्वः॑ । वः॒ । अज्म॑न् । भ॒य॒ते॒ । वन॒स्पतिः॑ । र॒थि॒यन्ती॑ऽइव । प्र । जि॒ही॒ते॒ । ओष॑धिः ॥यत् । त्वेषयामाः । नदयन्त । पर्वतान् । दिवः । वा । पृष्ठम् । नर्याः । अचुच्यवुः । विश्वः । वः । अज्मन् । भयते । वनस्पतिः । रथियन्तीइव । प्र । जिहीते । ओषधिः ॥yat | tveṣa-yāmāḥ | nadayanta | parvatān | divaḥ | vā | pṛṣṭham | naryāḥ | acucyavuḥ | viśvaḥ | vaḥ | ajman | bhayate | vanaspatiḥ | rathiyantī-iva | pra | jihīte | oṣadhiḥ

यत्which/that (what)
यत्:
सम्बन्ध/विशेषण (correlative)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्-शब्द
त्वे॒षया॑with impetuosity, with fierce force
त्वे॒षया॑:
करण
TypeNoun
Rootत्वेषा (प्रातिपदिक) < त्विष्/त्वेष् ‘to be sharp, impetuous, blaze’
towards, forth
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
माindeed, surely (particle)
मा:
TypeIndeclinable
Rootमा (अव्यय/निपात; here emphatic/particle)
नदयन्तthey roar/resound
नदयन्त:
क्रिया
TypeVerb
Rootनद् ‘to roar, resound’
पर्वतान्mountains
पर्वतान्:
कर्म
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
दिवःof heaven/sky
दिवः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक: दिव् ‘sky, heaven’)
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा (निपात)
पृष्ठम्back, ridge, surface
पृष्ठम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपृष्ठ (प्रातिपदिक)
नर्याःmanly, heroic (ones)
नर्याः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootनर्य (प्रातिपदिक) < नर ‘man’
अचुच्यवुःthey have shaken/made to move
अचुच्यवुः:
क्रिया
TypeVerb
Rootच्यु ‘to move, fall, dislodge’ (with reduplication)
विश्वःall, every
विश्वः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
वःof you
वः:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
अज्मन्in the course/drive (on the march)
अज्मन्:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअज्मन् (प्रातिपदिक) ‘course, march, drive; battle/field’
भयतेfears
भयते:
क्रिया
TypeVerb
Rootभी ‘to fear’
वनस्पतिःthe lord of the forest; tree
वनस्पतिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवनस्पति (प्रातिपदिक)
रथीयन्तीrushing like a chariot
रथीयन्ती:
कर्तृ-विशेषण (of ओषधिः)
TypeParticiple (Adjective)
Rootरथीयन्त् (प्रातिपदिक/कृदन्त) < रथ ‘chariot’ + denominative/causative sense ‘to go like a chariot, to rush’
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव (निपात)
प्रforth, forward
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
जिहीतleave off / let go
जिहीत:
क्रिया
TypeVerb
Rootहा ‘to leave, abandon’ (with reduplication ji-)
ओषधिःthe plant/herb (vegetation)
ओषधिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootओषधि (प्रातिपदिक)