HomeRig VedaMandala 1Sukta 164Mantra 49
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 49

Sukta 1.164

Rishi: Dīrghatamas Aucathya (traditional attribution for RV 1.164)
Devata: Sarasvatī (as inspirative, nourishing power; also implicit ‘That’ = the established luminous plenitude she mediates)
Chandas: Jagatī (probable for this verse within RV 1.164; metrical verification recommended)

यस्ते स्तनः शशयो यो मयोभूर्येन विश्वा पुष्यसि वार्याणि । यो रत्नधा वसुविद्यः सुदत्रः सरस्वति तमिह धातवे कः ॥

यस्ते॒ स्तन॑: शश॒यो यो म॑यो॒भूर्येन॒ विश्वा॒ पुष्य॑सि॒ वार्या॑णि । यो र॑त्न॒धा व॑सु॒विद्यः सु॒दत्र॒: सर॑स्वति॒ तमि॒ह धात॑वे कः ॥

yás te stánaḥ śaśayó yó mayobhū́r yéna víśvā púṣyasi vā́ryāṇi | yó ratnadhā́ vasuvídyaḥ sudátraḥ sárasvati tám iha dhā́tave káḥ ||

O Sarasvatī, who is the breast that pours nourishment, who becomes bliss, by whom you foster all desirable riches; who holds the radiant treasures, who finds the true wealth, who gives in a goodly way—who here can set That within us, to be established and possessed?

यः । ते॒ । स्तनः॑ । श॒श॒यः । यः । म॒यः॒ऽभूः । येन॑ । विश्वा॑ । पुष्य॑सि । वार्या॑णि । यः । र॒त्न॒ऽधाः । व॒सु॒ऽवित् । यः । सु॒ऽदत्रः॑ । सर॑स्वति । तम् । इ॒ह । धात॑वे । क॒रिति॑ कः ॥यः । ते । स्तनः । शशयः । यः । मयःभूः । येन । विश्वा । पुष्यसि । वार्याणि । यः । रत्नधाः । वसुवित् । यः । सुदत्रः । सरस्वति । तम् । इह । धातवे । करिति कः ॥yaḥ | te | stanaḥ ḥ śaśayaḥ | yaḥ | mayaḥ-bhūḥ | yena | viśvā | puṣyasi | vāryāṇi | yaḥ | ratna-dhāḥ | vasu-vit | yaḥ | su-datraḥ | sarasvati | tam | iha | dhātave | karitikaḥ

यःwho/which
यः:
सम्बन्ध/विशेषण (स्तनः इत्यस्य) / कर्तृ-सम्बन्धी
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेyour
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of you’
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्तनःbreast; udder
स्तनः:
कर्तृ (पुष्यसि इत्यस्य) / विषय
TypeNoun
Rootस्तन (प्रातिपदिक)
शशयःnourishing/abounding (udder)
शशयः:
स्तनः इत्यस्य विशेषणम्
TypeNoun
Rootशशय (प्रातिपदिक)
यःwhich
यः:
सम्बन्ध/विशेषण (स्तनः) / कर्तृ-सम्बन्धी
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मयोभूःbringing delight; beneficent
मयोभूः:
स्तनः इत्यस्य विशेषणम्
TypeAdjective
Rootमयोभू (प्रातिपदिक; मयस् + भू)
येनby which
येन:
करण (पुष्यसि) — ‘by/with which’
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वाall
विश्वा:
कर्म (पुष्यसि) — ‘all (things)’
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
पुष्यसिyou nourish / make thrive
पुष्यसि:
क्रिया
TypeVerb
Rootपुष् (धातु)
वार्याणिchoice boons; valuables
वार्याणि:
कर्म (पुष्यसि) — ‘desirable goods’
TypeNoun/Adjective (substantive)
Rootवार्य (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
कर्तृ (अस्ति/भवति—अध्याहृत) / विशेषण-सम्बन्धी
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रत्नधाtreasure-bestowing; treasure-holding
रत्नधा:
(सरस्वती) इत्यस्य विशेषणम्
TypeAdjective
Rootरत्नधा (प्रातिपदिक; रत्न + धा ‘to place/hold’)
वसुविद्यःfinder of wealth
वसुविद्यः:
(सरस्वती) इत्यस्य विशेषणम्
TypeAdjective
Rootवसुविद्य (प्रातिपदिक; वसु + विद्/विद्या ‘finding/knowing wealth’)
सुदत्रःgood giver; bountiful
सुदत्रः:
(सरस्वती) इत्यस्य विशेषणम्
TypeAdjective
Rootसुदत्र (प्रातिपदिक; सु- + दत्र ‘giver/gift’)
सरस्वतिO Sarasvatī
सरस्वति:
सम्बोधन
TypeNoun (proper) / Vocative
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
तम्him/that
तम्:
कर्म (धातवे—‘to place/establish’)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इहhere
इह:
अधिकारण (देश) — ‘here’
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
धातवेto set/establish; for bestowing
धातवे:
प्रयोजन (सम्प्रदान-भाव) — purpose
TypeVerbal noun (infinitive/dative) / Kṛdanta
Rootधा (धातु) → धातु (कृदन्त-प्रातिपदिक)
कःwho?
कः:
कर्तृ (अध्याहृत-क्रियायाः) / प्रश्न
TypeInterrogative pronoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)