HomeRig VedaMandala 1Sukta 164Mantra 43
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 43

Sukta 1.164

Rishi: Dīrghatamas Aucathya
Devata: R̥ta/Dharma through sacrificial transformation (Agni implicit)
Chandas: Triṣṭubh

शकमयं धूममारादपश्यं विषूवता पर एनावरेण । उक्षाणं पृश्निमपचन्त वीरास्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन् ॥

श॒क॒मयं॑ धू॒ममा॒राद॑पश्यं विषू॒वता॑ प॒र ए॒नाव॑रेण । उ॒क्षाणं॒ पृश्नि॑मपचन्त वी॒रास्तानि॒ धर्मा॑णि प्रथ॒मान्या॑सन् ॥

śakámayaṃ dhūmám ārā́d apaśyaṃ viṣūvatā́ pará enā́varéṇa | ukṣā́ṇaṃ pṛ́śnim apacanta vīrā́s tā́ni dhármāṇi prathamā́ny āsan ||

I saw from afar the smoke that bears the strength; by the turning pivot, above and below. The heroes cooked the dappled bull; those were the first foundations of the Law (dharma) set in place.

श॒क॒ऽमय॑म् । धू॒मम् । आ॒रात् । अ॒प॒श्य॒म् । वि॒षु॒ऽवता॑ । प॒रः । ए॒ना । अव॑रेण । उ॒क्षाण॑म् । पृश्नि॑म् । अ॒प॒च॒न्त॒ । वी॒राः । तानि॑ । धर्मा॑णि । प्र॒थ॒मानि॑ । आ॒स॒न् ॥शकमयम् । धूमम् । आरात् । अपश्यम् । विषुवता । परः । एना । अवरेण । उक्षाणम् । पृश्निम् । अपचन्त । वीराः । तानि । धर्माणि । प्रथमानि । आसन् ॥śaka-mayam | dhūmam | ārāt | apaśyam | viṣu-vatā | paraḥ | enā | avareṇa | ukṣāṇam | pṛśnim | apacanta | vīrāḥ | tāni | dharmāṇi | prathamāni | āsan

शकमयम्(something) made of/consisting of strength; powerful
शकमयम्:
Karma (अपश्यं इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootशकमय (प्रातिपदिक; शक- ‘शक्त/समर्थ’ + -मय ‘मयट्’)
धूमम्smoke
धूमम्:
Karma (अपश्यं इत्यस्य)
TypeNoun
Rootधूम (प्रातिपदिक)
आरात्from afar; at a distance
आरात्:
Apādāna/Adhikaraṇa (दृष्टेः देश/दूरत्व-निर्देशः)
TypeIndeclinable
Rootआरात् (अव्यय)
अपश्यम्I saw
अपश्यम्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√पश् (द्रष्टौ)
विषूवताin a divergent/separating way; with separation
विषूवता:
Karaṇa (अपश्यं इत्यस्य प्रकार/उपायः)
TypeAdjective (instrumental used adverbially)
Rootविषूवत् (प्रातिपदिक; ‘विषूवत्’ = पृथग्भूत/विभक्त/विकृत-गति)
परःfarther; beyond
परः:
Kartā (अध्याहृतः ‘(धूमः) परः’)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
एनावरेणby/with the nearer (lower) one
एनावरेण:
Karaṇa/Adhikaraṇa (परः इत्यस्य सह-निर्देशः: ‘lower/nearer side’)
TypeAdjective
Rootएनावर (प्रातिपदिक; एना + अवर ‘lower/nearer’)
उक्षाणम्a bull
उक्षाणम्:
Karma (अपचन्त इत्यस्य)
TypeNoun
Rootउक्षन् (प्रातिपदिक; ‘bull’)
पृश्निम्speckled; dappled
पृश्निम्:
Karma (उक्षाणम् इत्यस्य विशेषणम् / सहकर्म)
TypeAdjective/Noun
Rootपृश्नि (प्रातिपदिक; ‘speckled/variegated’ / also a proper name in Vedic)
अपचन्तthey cooked
अपचन्त:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√पच् (पाके)
वीराःheroes; men
वीराः:
Kartā (अपचन्त इत्यस्य)
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
तानिthose
तानि:
Kartā (आसन् इत्यस्य)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
धर्माणिlaws; ordinances; established rites
धर्माणि:
Kartā/Predicate-nominative (आसन् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
प्रथमानिfirst; primordial
प्रथमानि:
विशेषणम् (धर्माणि)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
आसन्were
आसन्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (भुवि)