HomeRig VedaMandala 1Sukta 164Mantra 44
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 44

Sukta 1.164

Rishi: Dīrghatamas Aucathya
Devata: Time/Cycle (Saṃvatsara) and the One seer-power behind the many (Indra-like mastery implicit)
Chandas: Triṣṭubh

त्रयः केशिन ऋतुथा वि चक्षते संवत्सरे वपत एक एषाम् । विश्वमेको अभि चष्टे शचीभिर्ध्राजिरेकस्य ददृशे न रूपम् ॥

त्रय॑: के॒शिन॑ ऋतु॒था वि च॑क्षते संवत्स॒रे व॑पत॒ एक॑ एषाम् । विश्व॒मेको॑ अ॒भि च॑ष्टे॒ शची॑भि॒र्ध्राजि॒रेक॑स्य ददृशे॒ न रू॒पम् ॥

tráyaḥ keśína ṛtuthā́ ví cakṣate saṃvatsaré vápata éka eṣām | víśvam éko abhí caṣṭe śácībhir dhrā́jir ékasya dadr̥śe ná rūpám ||

Three long-haired powers behold in due seasons; in the year one of them shears. One alone, by his masteries (śacī), surveys the whole; the blazing rush (dhrāji) of the One is seen, but not his form.

त्रयः॑ । के॒शिनः॑ । ऋ॒तु॒ऽथा । वि । च॒क्ष॒ते॒ । स॒व्ँम्व॒त्स॒रे । व॒प॒ते॒ । एकः॑ । ए॒षा॒म् । विश्व॑म् । एकः॑ । अ॒भि । च॒ष्टे॒ । शची॑भिः । ध्राजिः॑ । एक॑स्य । द॒दृ॒शे॒ । न । रू॒पम् ॥त्रयः । केशिनः । ऋतुथा । वि । चक्षते । सव्ँम्वत्सरे । वपते । एकः । एषाम् । विश्वम् । एकः । अभि । चष्टे । शचीभिः । ध्राजिः । एकस्य । ददृशे । न । रूपम् ॥trayaḥ | keśinaḥ | ṛtu-thā | vi | cakṣate | saṃvatsare | vapate | ekaḥ | eṣām | viśvam | ekaḥ | abhi | caṣṭe | śacībhiḥ | dhrājiḥ | ekasya | dadṛśe | na | rūpam

त्रयःthree
त्रयः:
Kartā
TypeAdjective (numeral)
Rootत्रि
केशिनःthe long-haired ones
केशिनः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootकेशिन्
ऋतुथाseason by season; according to the seasons
ऋतुथा:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable (adverb)
Rootऋतु + -था
विapart; distinctly
वि:
TypePreverb/Indeclinable
Rootवि
चक्षतेthey see; they behold
चक्षते:
TypeVerb
Root√चक्ष् (चक्षते)
संवत्सरेin the year
संवत्सरे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootसंवत्सर
वपतhe shears; he trims
वपत:
TypeVerb
Root√वप्
एकःone
एकः:
Kartā
TypeAdjective (numeral)
Rootएक
एषाम्of these
एषाम्:
Sambandha (genitive)
TypePronoun
Rootएतद्
विश्वम्the whole; everything
विश्वम्:
Karma
TypeAdjective used substantively
Rootविश्व
एकःone
एकः:
Kartā
TypeAdjective (numeral)
Rootएक
अभिtowards; over
अभि:
TypePreverb/Indeclinable
Rootअभि
चष्टेhe sees; he beholds
चष्टे:
TypeVerb
Root√चक्ष् (चष्टे)
शचीभिःwith powers; with efficacies
शचीभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootशची
ध्राजिःthe course; the (swift) movement/track
ध्राजिः:
Kartā
TypeNoun
Rootध्राजि
एकस्यof the one
एकस्य:
Sambandha (genitive)
TypeAdjective (numeral) used substantively
Rootएक
ददृशेhas been seen; appears
ददृशे:
TypeVerb
Root√दृश्
not
:
TypeIndeclinable (particle)
Root
रूपम्form; appearance
रूपम्:
Kartā (predicate nominal)
TypeNoun
Rootरूप