HomeRig VedaMandala 1Sukta 164Mantra 31
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 31

Sukta 1.164

Rishi: Dīrghatamas Āucathya
Devata: The inner Guide/Protector (often read as Sūrya/Agni/Brahman as gopā)
Chandas: Triṣṭubh

अपश्यं गोपामनिपद्यमानमा च परा च पथिभिश्चरन्तम् । स सध्रीचीः स विषूचीर्वसान आ वरीवर्ति भुवनेष्वन्तः ॥

अप॑श्यं गो॒पामनि॑पद्यमान॒मा च॒ परा॑ च प॒थिभि॒श्चर॑न्तम् । स स॒ध्रीची॒: स विषू॑ची॒र्वसा॑न॒ आ व॑रीवर्ति॒ भुव॑नेष्व॒न्तः ॥

ápaśyaṁ gopā́m anípadyamānam ā́ ca párā ca pathíbhiś cárantam | sá sadhṛ́cīḥ sá viṣū́cīr vásāna ā́ varīvarti bhúvaneṣv antár ||

I saw the Cowherd who never stumbles, moving to and fro along the paths. He wears together the straight-going and the divergent ways; within the worlds he turns and returns, making room for the journey of the soul.

अप॑श्यम् । गो॒पाम् । अनि॑ऽपद्यमानम् । आ । च॒ । परा॑ । च॒ । प॒थिऽभिः॑ । चर॑न्तम् । सः । स॒ध्रीचीः॑ । सः । विषू॑चीः । वसा॑नः । आ । व॒री॒व॒र्ति॒ । भुव॑नेषु । अ॒न्तरिति॑ ॥अपश्यम् । गोपाम् । अनिपद्यमानम् । आ । च । परा । च । पथिभिः । चरन्तम् । सः । सध्रीचीः । सः । विषूचीः । वसानः । आ । वरीवर्ति । भुवनेषु । अन्तरिति ॥apaśyam | gopām | ani-padyamānam | ā | ca | parā | ca | pathi-bhiḥ | carantam | saḥ | sadhrīcīḥ | saḥ | viṣūcīḥ | vasānaḥ | ā | varīvarti | bhuvaneṣu | antariti

अपश्यम्I saw
अपश्यम्:
Kartā (अहम्, निहितः)
TypeVerb
Rootदृश् (पश्य-)
गोपाम्the herdsman/guardian (protector)
गोपाम्:
Karma
TypeNoun
Rootगोपा (गो + पा ‘पालने’)
अनिपद्यमानम्not falling down; not stumbling
अनिपद्यमानम्:
Karma (गोपाम् विशेषणम्)
TypeParticiple (Adjective)
Rootनि + पद् (गत्यर्थः) → निपद्यते
towards; hither
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
and
:
TypeIndeclinable
Root
पराaway; forth
परा:
TypeIndeclinable
Rootपरा (निपात/अव्यय)
and
:
TypeIndeclinable
Root
पथिभिःby/along paths
पथिभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootपथि- (पथ्/पन्था-सम्बद्धः प्रातिपदिकम्)
चरन्तम्moving; roaming
चरन्तम्:
Karma (गोपाम् विशेषणम्)
TypeParticiple (Adjective)
Rootचर्
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सः)
सध्रीचीःconverging/straight (in one direction)
सध्रीचीः:
Karma (वसानः इत्यस्य वस्त्र-रूपकविशेष्याः)
TypeAdjective
Rootसध्रीच् (सम् + धृ/धारय्?; ‘एकदिशः/सम्यग्दिशः’)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सः)
विषूचीःdiverging; going in different directions
विषूचीः:
Karma
TypeAdjective
Rootविषूच् (वि + सूच्/सूचि-; ‘विपरीतदिशः/विचित्रदिशः’)
वसानःwearing; clothing himself with
वसानः:
Kartā (सः … वसानः)
TypeParticiple
Rootवस् (आच्छादने) → वसान
towards; into
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
वरीवर्तिmoves about; turns/roams
वरीवर्ति:
Kriyā
TypeVerb
Rootवृ (वर्तने) + वि; वेद. ‘वरीवर्तते/वरीवर्ति’
भुवनेषुin the worlds/realms
भुवनेषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootभुवन (भू ‘सत्तायाम्’)
अन्तःwithin; inside
अन्तः:
Adhikaraṇa (स्थानवाचकः)
TypeIndeclinable (Adverb) / Nominal
Rootअन्तर्/अन्तः