HomeRig VedaMandala 1Sukta 164Mantra 30
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 30

Sukta 1.164

Rishi: Dīrghatamas Āucathya
Devata: Brahman/Ātman paradox; the Immortal within the mortal (esoteric teaching)
Chandas: Triṣṭubh

अनच्छये तुरगातु जीवमेजद्ध्रुवं मध्य आ पस्त्यानाम् । जीवो मृतस्य चरति स्वधाभिरमर्त्यो मर्त्येना सयोनिः ॥

अ॒नच्छ॑ये तु॒रगा॑तु जी॒वमेज॑द्ध्रु॒वं मध्य॒ आ प॒स्त्या॑नाम् । जी॒वो मृ॒तस्य॑ चरति स्व॒धाभि॒रम॑र्त्यो॒ मर्त्ये॑ना॒ सयो॑निः ॥

anáccheye turágātu jīvám éjaddhruváṁ mádhya ā pastyā́nām | jīvó mṛtásya carati svadhā́bhir amártyo mártyenā sáyoniḥ ||

In the unmoving support there lies the swift-going Life, the moving one, firm in the midst of the dwellings. The living power moves within what is dead by its own self-law; the Immortal is yoked in one womb with the mortal.

अ॒नत् । श॒ये॒ । तु॒रऽगा॑तु । जी॒वम् । एज॑त् । ध्रु॒वम् । मध्ये॑ । आ । प॒स्त्या॑नाम् । जी॒वः । मृ॒तस्य॑ । च॒र॒ति॒ । स्व॒धाभिः॑ । अम॑र्त्यः । मर्त्ये॑न । सऽयो॑निः ॥अनत् । शये । तुरगातु । जीवम् । एजत् । ध्रुवम् । मध्ये । आ । पस्त्यानाम् । जीवः । मृतस्य । चरति । स्वधाभिः । अमर्त्यः । मर्त्येन । सयोनिः ॥anat | śaye | tura-gātu | jīvam | ejat | dhruvam | madhye | ā | pastyānām | jīvaḥ | mṛtasya | carati | svadhābhiḥ | amartyaḥ | martyena | sa-yoniḥ

अनच्छयेin the undecaying (imperishable) [state/place]
अनच्छये:
अधिकारण
TypeAdjective
Rootअनच्छय (प्रातिपदिक; a- + नच्छय < √छि/√क्षि ‘क्षय/क्षीण होना’ से ‘क्षय’)
तुरगातुthe swift-goer / swift-moving one
तुरगातु:
कर्तृ
TypeNoun (compound)
Rootतुरगातु (प्रातिपदिक; तुर- ‘शीघ्र’ + गातु ‘गमन/पथ’)
जीवम्the living (being)
जीवम्:
कर्म
TypeAdjective (used substantively)
Rootजीव (प्रातिपदिक; √जीव् ‘जीवितुम्’)
एजत्moving, stirring
एजत्:
(विशेषण; कर्तृभावः)
TypeVerb (present participle)
Root√एज् (कम्पने)
ध्रुवम्fixed, firm
ध्रुवम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
मध्येin the middle
मध्ये:
अधिकारण
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
towards, unto
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
पस्त्यानाम्of the dwellings / abodes
पस्त्यानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootपस्त्य (प्रातिपदिक; ‘गृह/निवास/आवास’)
जीवःthe living one
जीवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootजीव (प्रातिपदिक; √जीव्)
मृतस्यof the dead (one)
मृतस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective (used substantively)
Rootमृत (प्रातिपदिक; √मृ ‘मरणे’)
चरतिmoves, wanders
चरति:
क्रिया
TypeVerb
Root√चर् (गत्यर्थे/आचरणे)
स्वधाभिःby/with (their) own powers / inherent ordinances (svadhā-s)
स्वधाभिः:
करण
TypeNoun
Rootस्वधा (प्रातिपदिक)
अमर्त्यःimmortal
अमर्त्यः:
कर्तृ (जीवः का विशेषणम्)
TypeAdjective (used substantively)
Rootअमर्त्य (प्रातिपदिक; a- + मर्त्य)
मर्त्येनwith/by a mortal
मर्त्येन:
करण/सह (instrumental of association)
TypeNoun/Adjective
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक; √मृ)
सयोनिःsharing the same womb/origin; of one abode/source
सयोनिः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसयोनि (प्रातिपदिक; स- ‘सह’ + योनि ‘योनि/आश्रय/उद्गम’)