HomeRig VedaMandala 1Sukta 164Mantra 28
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 28

Sukta 1.164

Rishi: Dīrghatamas Āucathya
Devata: Symbolic Cow (Aghnyā/illumination) and Gharma (tapas-heat)
Chandas: Triṣṭubh

गौरमीमेदनु वत्सं मिषन्तं मूर्धानं हिङ्ङकृणोन्मातवा उ । सृक्वाणं घर्ममभि वावशाना मिमाति मायुं पयते पयोभिः ॥

गौर॑मीमे॒दनु॑ व॒त्सं मि॒षन्तं॑ मू॒र्धानं॒ हिङ्ङ॑कृणो॒न्मात॒वा उ॑ । सृक्वा॑णं घ॒र्मम॒भि वा॑वशा॒ना मिमा॑ति मा॒युं पय॑ते॒ पयो॑भिः ॥

gaúr amīmet ánu vatsáṃ míṣantaṃ mūrdhā́naṃ híṅ akṛṇon mātávā u | sṛ́kvāṇaṃ gharmám abhí vāvaśānā́ mimāti māyúṃ páyate páyobhiḥ ||

The Cow measured after her blinking calf; she made the ‘hiṅ’ at the head, as a mother indeed. Longing toward the kindled heat, she measures out her cry; she swells and flows with her milk-essences.

गौः । अ॒मी॒मे॒त् । अनु॑ । व॒त्सम् । मि॒षन्त॑म् । मू॒र्धान॑म् । हिङ् । अ॒कृ॒णो॒त् । मात॒वै । ऊँ॒ इति॑ । सृक्वा॑णम् । घ॒र्मम् । अ॒भि । वा॒व॒शा॒ना । मिमा॑ति । मा॒युम् । पय॑ते । पयः॑ऽभिः ॥गौः । अमीमेत् । अनु । वत्सम् । मिषन्तम् । मूर्धानम् । हिङ् । अकृणोत् । मातवै । ऊँ इति । सृक्वाणम् । घर्मम् । अभि । वावशाना । मिमाति । मायुम् । पयते । पयःभिः ॥gauḥ | amīmet | anu | vatsam | miṣantam | mūrdhānam | hiṅ | akṛṇot | mātavai | oṃ iti | sṛkvaaṇam | gharmam | abhi | vāvaśānā | mimāti | māyum | payate | payaḥ-bhiḥ

गौरम्the cow (as object)
गौरम्:
Karma
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक ‘गौ-’)
ईमेhas gone / went (perfect)
ईमे:
Kartā
TypeVerb
Rootइ (धातु)
इद्indeed, just
इद्:
TypeIndeclinable
Rootइद् (निपात)
अनुafter, along
अनु:
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
वत्सम्the calf
वत्सम्:
Karma
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
मिषन्तम्moving, stirring
मिषन्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमिष् (धातु) → मिषन्त् (वर्तमान कृदन्त)
मूर्धानम्the head
मूर्धानम्:
Karma
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
हिङ्ङ्‘hiṅ’ (lowing sound)
हिङ्ङ्:
TypeIndeclinable
Rootहिङ् (निपात/अनुकरण-शब्द)
अकृणोत्made, produced
अकृणोत्:
Kartā
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
मातवाmotherly, like a mother
मातवा:
Kartā
TypeAdjective
Rootमातृवत्/मातृवन् (प्रातिपदिक; ‘motherly/like a mother’)
and/indeed
:
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
सृक्वाणम्the lipped/jawed one (or: the lip/jaw)
सृक्वाणम्:
Karma
TypeNoun
Rootसृक्वन् (प्रातिपदिक; ‘lip/jaw’), अथवा सृक्वाण (विशेषण-प्रातिपदिक)
घर्मम्hot drink; gharma-offering
घर्मम्:
Karma
TypeNoun
Rootघर्म (प्रातिपदिक)
अभिtowards, upon
अभि:
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
वावशानाeager, yearning
वावशाना:
Kartā
TypeAdjective
Rootवश् (धातु) → वावशान (लिट् कृदन्त/परिप्रयोग; ‘desiring/longing’)
मिमातिmeasures
मिमाति:
Kartā
TypeVerb
Rootमा (धातु ‘माने/मितौ’ → ‘to measure’)
मायुम्a bellow/cry (lowing)
मायुम्:
Karma
TypeNoun
Rootमायु (प्रातिपदिक)
पयतेdrinks
पयते:
Kartā
TypeVerb
Rootपा (धातु ‘पाने’ → ‘to drink’)
पयःभिःwith milks; with milk-streams
पयःभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक)