HomeRig VedaMandala 1Sukta 164Mantra 26
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 26

Sukta 1.164

Rishi: Dīrghatamas Āucathya
Devata: Savitṛ; also the symbolic Cow (Dhenū) as luminous abundance
Chandas: Triṣṭubh

उप ह्वये सुदुघां धेनुमेतां सुहस्तो गोधुगुत दोहदेनाम् । श्रेष्ठं सवं सविता साविषन्नोऽभीद्धो घर्मस्तदु षु प्र वोचम् ॥

उप॑ ह्वये सु॒दुघां॑ धे॒नुमे॒तां सु॒हस्तो॑ गो॒धुगु॒त दो॑हदेनाम् । श्रेष्ठं॑ स॒वं स॑वि॒ता सा॑विषन्नो॒ऽभी॑द्धो घ॒र्मस्तदु॒ षु प्र वो॑चम् ॥

úpa hvaye sudúghāṃ dhénum etā́ṃ suhástō gōdhúg utá dōhad enām | śréṣṭhaṃ saváṃ savitā́ sāviṣan no ’bhī́ddho ghármás tád u ṣú prá vocam ||

I call near this abundantly-yielding Cow; with good hands may we, as milkers of the Light, milk her. May Savitṛ impel for us the supreme pressing; the heat is kindled—this indeed I declare forth.

उप॑ । ह्व॒ये॒ । सु॒ऽदुघा॑म् । धे॒नुम् । ए॒ताम् । सु॒ऽहस्तः॑ । गो॒ऽधुक् । उ॒त । दो॒ह॒त् । ए॒ना॒म् । श्रेष्ठ॑म् । स॒वम् । स॒वि॒ता । सा॒वि॒ष॒त् । नः॒ । अ॒भिऽइ॑द्धः । घ॒र्मः । तत् । ऊँ॒ इति॑ । सु । प्र । वो॒च॒म् ॥उप । ह्वये । सुदुघाम् । धेनुम् । एताम् । सुहस्तः । गोधुक् । उत । दोहत् । एनाम् । श्रेष्ठम् । सवम् । सविता । साविषत् । नः । अभिइद्धः । घर्मः । तत् । ऊँ इति । सु । प्र । वोचम् ॥upa | hvaye | su-dughām | dhenum | etām | su-hastaḥ | go--dhuk | uta | dohat | enām | śreṣṭham | savam | savitā | sāviṣat | naḥ | abhi-iddhaḥ | gharmaḥ | tat | oṃ iti | su | pra | vocam

उपnear, towards (prefix/adverb)
उप:
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/निपात)
ह्वयेI call/invoke
ह्वये:
Kartā (अहं)
TypeVerb
Root√ह्वा (ह्वयति) / √हू (आह्वाने)
सुदुघाम्good-milking, yielding well
सुदुघाम्:
Karma (धेνούम् विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसु-दुघा (प्रातिपदिक; दुह् ‘to milk’ से)
धेनुम्the cow
धेनुम्:
Karma
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
एताम्this
एताम्:
Karma (धेनुम् निर्देशः)
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सुहस्तःhaving good hands, skilful-handed
सुहस्तः:
Kartā (गोदुघुतः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसु-हस्त (प्रातिपदिक)
गोदुघुतःthe cow-milker
गोदुघुतः:
Kartā
TypeNoun
Rootगो-दुघु (प्रातिपदिक; √दुह् ‘to milk’ से; ‘cow-milker’)
दोहदेनाम्by the act/means of milking her
दोहदेनाम्:
Karaṇa (दोहदेन) + Karma (एनाम्=धेनुम्)
TypeNoun + Pronoun
Rootदोहद (प्रातिपदिक; √दुह् ‘to milk’ से) + एनाम् (एतद् सर्वनाम)
श्रेष्ठम्best, most excellent
श्रेष्ठम्:
Karma (सवम् विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
सवम्impulsion; sacred pressing/rite
सवम्:
Karma
TypeNoun
Rootसव (प्रातिपदिक; √सू/सव् ‘to impel, press, set in motion’ से; ‘impulsion/pressing’)
सविताSavitṛ (the Impeller, Sun-deity)
सविता:
Kartā
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
साविषत्impelled, set in motion
साविषत्:
Kartā (सविता)
TypeVerb
Root√सू/सव् (प्रेरणे) → causative stem सावय-/सावि- (वेदिक)
नःfor us / of us
नः:
Sampradāna (हितार्थे) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
अभीद्धःkindled, inflamed
अभीद्धः:
Kartā/विषय-विशेषण (घर्मः)
TypeParticiple (Adjective)
Rootअभि-√इन्ध् (दीप्तौ) → ईद्ध (कृदन्त)
घर्मःGharma (hot drink/heat; ritual hot offering)
घर्मः:
Kartā/विषय
TypeNoun
Rootघर्म (प्रातिपदिक)
तत्that
तत्:
Karma (वोचम्)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
indeed, and
:
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
षुjust, surely
षु:
TypeIndeclinable
Rootषु (निपात; वेदिक)
प्रforth, forward
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
वोचम्I spoke / I shall declare
वोचम्:
Kartā (अहं)
TypeVerb
Root√वच् (वचने)