HomeRig VedaMandala 1Sukta 164Mantra 25
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 25

Sukta 1.164

Rishi: Dīrghatamas Āucathya
Devata: Sūrya (illumination) mediated by chandas/sāman (Rathantara, Gāyatrī)
Chandas: Triṣṭubh

जगता सिन्धुं दिव्यस्तभायद्रथंतरे सूर्यं पर्यपश्यत् । गायत्रस्य समिधस्तिस्र आहुस्ततो मह्ना प्र रिरिचे महित्वा ॥

जग॑ता॒ सिन्धुं॑ दि॒व्य॑स्तभायद्रथंत॒रे सूर्यं॒ पर्य॑पश्यत् । गा॒य॒त्रस्य॑ स॒मिध॑स्ति॒स्र आ॑हु॒स्ततो॑ म॒ह्ना प्र रि॑रिचे महि॒त्वा ॥

jágatā síndhuṃ divyá astabhāyad rathantaré sū́ryaṃ páry apaśyat | gāyatrásya samídhas tisrá āhuḥ táto mahnā́ prá ririce mahitvā́ ||

By the moving measure he upheld the heavenly river; in the Rathantara he beheld the Sun all around. They say the Gāyatrī has three kindlings; from that, by greatness, he overflowed into vastness.

जग॑ता । सिन्धु॑म् । दि॒वि । अ॒स्त॒भा॒य॒त् । र॒थ॒म्ऽत॒रे । सूर्य॑म् । परि॑ । अ॒प॒श्य॒त् । गा॒य॒त्रस्य॑ । स॒म्ऽइधः॑ । ति॒स्रः । आ॒हुः॒ । ततः॑ । म॒ह्रा । प्र । रि॒रि॒चे॒ । म॒हि॒ऽत्वा ॥जगता । सिन्धुम् । दिवि । अस्तभायत् । रथम्तरे । सूर्यम् । परि । अपश्यत् । गायत्रस्य । सम्इधः । तिस्रः । आहुः । ततः । मह्रा । प्र । रिरिचे । महित्वा ॥jagatā | sindhum | divi | astabhāyat | ratham-tare | sūryam | pari | apaśyat | gāyatrasya | sam-idhaḥ | tisraḥ | āhuḥ | tataḥ | mahrā | pra | ririce | mahi-tvā

जगताby/with the moving (world); with motion
जगता:
करण
TypeNoun/Adjective
Rootजगत् (प्रातिपदिक) < √गम्
सिन्धुम्the river/ocean (Sindhu)
सिन्धुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसिन्धु (प्रातिपदिक)
दिव्यःheavenly, divine
दिव्यः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक) < दिव्
तभायत्propped up, supported, made firm
तभायत्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√तभ् (तभँ/तभ् ‘स्तम्भने/आवरणे’—Vedic)
रथम्the chariot
रथम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
तरेin/at the crossing; at the passage
तरे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootतरा/तर (प्रातिपदिक; ‘crossing, passage’; Vedic locative) < √तॄ
सूर्यम्the Sun
सूर्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
परिaround, all around
परि:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपरि
अपश्यत्saw
अपश्यत्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√पश् (दृश्) ‘to see’
गायत्रस्यof the Gāyatrī (metre/chant)
गायत्रस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootगायत्र (प्रातिपदिक)
समिधःkindlings, fuel-sticks
समिधः:
कर्तृ (उक्तिः/वाक्यविषयः)
TypeNoun
Rootसमिध् (प्रातिपदिक)
तिस्रःthree
तिस्रः:
विशेषण (समिधः)
TypeNumeral/Adjective
Rootत्रि (संख्याप्रातिपदिक)
आहुःthey have said / they call
आहुः:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√अह्/√ब्रू (Vedic ‘to say’; perfect-like present)
ततःfrom there; thence
ततः:
अपादान (स्रोत/तस्मात्)
TypeIndeclinable
Rootततः
मह्नाby greatness, by might
मह्ना:
करण
TypeNoun
Rootमहन/मह्न् (प्रातिपदिक; ‘greatness, might’) < महत्
प्रforth, forward
प्र:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्र
रिरिचेhas poured forth / has flowed out
रिरिचे:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√रिच् (रिचँ) ‘to empty, leave; to pour out’
महित्वाwith majesty, with greatness
महित्वा:
करण
TypeNoun (abstract)
Rootमहित्व (प्रातिपदिक) < महत्