HomeRig VedaMandala 1Sukta 164Mantra 24
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 24

Sukta 1.164

Rishi: Dīrghatamas Āucathya
Devata: Vāc/Chandas (speech and meter as cosmic powers)
Chandas: Triṣṭubh

गायत्रेण प्रति मिमीते अर्कमर्केण साम त्रैष्टुभेन वाकम् । वाकेन वाकं द्विपदा चतुष्पदाक्षरेण मिमते सप्त वाणीः ॥

गा॒य॒त्रेण॒ प्रति॑ मिमीते अ॒र्कम॒र्केण॒ साम॒ त्रैष्टु॑भेन वा॒कम् । वा॒केन॑ वा॒कं द्वि॒पदा॒ चतु॑ष्पदा॒क्षरे॑ण मिमते स॒प्त वाणी॑: ॥

gāyatréṇa práti mimīte arkám arkéṇa sā́ma traiṣṭúbhena vākám | vākéna vākáṃ dvipádā́ cátuṣpadā́kṣáreṇa mimate saptá vā́ṇīḥ ||

By the Gāyatrī he measures out the hymn; by the hymn he measures the chant; by the Triṣṭubh he measures the uttered word. By speech he measures speech—two-footed and four-footed; and by the imperishable syllable they measure the seven powers of utterance.

गा॒य॒त्रेण॑ । प्रति॑ । मि॒मी॒ते॒ । अ॒र्कम् । अ॒र्केण॑ । साम॑ । त्रैस्तु॑भेन । वा॒कम् । वा॒केन॑ । वा॒कम् । द्वि॒ऽपदा॑ । चतुः॑ऽपदा । अ॒क्षरे॑ण । मि॒म॒ते॒ । स॒प्त । वाणीः॑ ॥गायत्रेण । प्रति । मिमीते । अर्कम् । अर्केण । साम । त्रैस्तुभेन । वाकम् । वाकेन । वाकम् । द्विपदा । चतुःपदा । अक्षरेण । मिमते । सप्त । वाणीः ॥gāyatreṇa | prati | mimīte | arkam | arkeṇa | sāma | traistubhena | vākam | vākena | vākam | dvi-padā | catuḥ-padā | akṣareṇa | mimate | sapta | vāṇīḥ

गायत्रेणwith/by the Gāyatrī (metre)
गायत्रेण:
करण
TypeNoun
Rootगायत्र (प्रातिपदिक) < गायत्री
प्रतिtowards; in return; correspondingly
प्रति:
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
मिमीतेmeasures
मिमीते:
TypeVerb
Root√मा (माने/मितौ) ‘to measure’
अर्कम्the hymn/chant (arká)
अर्कम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअर्क (प्रातिपदिक)
अर्केणwith/by the hymn (arká)
अर्केण:
करण
TypeNoun
Rootअर्क (प्रातिपदिक)
सामthe Sāman-chant
साम:
कर्म
TypeNoun
Rootसामन् (प्रातिपदिक)
त्रैष्टुभेनwith/by the Triṣṭubh (metre)
त्रैष्टुभेन:
करण
TypeNoun
Rootत्रैष्टुभ (प्रातिपदिक) < त्रिष्टुभ्
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
वाकम्speech; utterance
वाकम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक) ‘speech, utterance’
वाकेनwith/by speech
वाकेन:
करण
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
वाकम्speech (another utterance)
वाकम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
द्विपदाtwo-footed; having two pādas
द्विपदा:
कर्म
TypeAdjective
Rootद्विपद् (प्रातिपदिक) ‘two-footed; of two pādas’
चतुष्पदाfour-footed; having four pādas
चतुष्पदा:
कर्म
TypeAdjective
Rootचतुष्पद् (प्रातिपदिक) ‘four-footed; of four pādas’
अक्षरेणwith/by a syllable
अक्षरेण:
करण
TypeNoun
Rootअक्षर (प्रातिपदिक) ‘syllable; imperishable’
मिमतेthey measure
मिमते:
TypeVerb
Root√मा (माने/मितौ) ‘to measure’
सप्तseven
सप्त:
TypeNumeral
Rootसप्त (संख्या)
वाणीःvoices; utterances
वाणीः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवाणी (प्रातिपदिक) < √वच्