HomeRig VedaMandala 1Sukta 164Mantra 20
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 20

Sukta 1.164

Rishi: Dīrghatamas Āucathya
Devata: Ātman/paramātman dyad expressed through the ‘two birds’ symbol
Chandas: Triṣṭubh

द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परि षस्वजाते । तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वत्त्यनश्नन्नन्यो अभि चाकशीति ॥

द्वा सु॑प॒र्णा स॒युजा॒ सखा॑या समा॒नं वृ॒क्षं परि॑ षस्वजाते । तयो॑र॒न्यः पिप्प॑लं स्वा॒द्वत्त्यन॑श्नन्न॒न्यो अ॒भि चा॑कशीति ॥

dvā́ suparṇā́ sayújā sakhā́yā samānáṃ vṛkṣáṃ pári ṣasvajāte | táyor anyáḥ píppalaṃ svā́dv átti ánaśnann anyó abhí cā́kaśīti ||

Two winged ones, yoked together, companions, embrace the one same Tree. Of the two, one tastes the sweet fig; the other, not eating, only watches in luminous awareness.

द्वा । सु॒ऽप॒र्णा । स॒ऽयुजा॑ । सखा॑या । स॒म॒नम् । वृ॒क्षम् । परि॑ । स॒स्व॒जा॒ते॒ इति॑ । तयोः॑ । अ॒न्यः । पिप्प॑लम् । स्वा॒दु । अत्ति॑ । अन॑श्नन् । अ॒न्यः । अ॒भि । चा॒क॒शी॒ति॒ ॥द्वा । सुपर्णा । सयुजा । सखाया । समनम् । वृक्षम् । परि । सस्वजाते इति । तयोः । अन्यः । पिप्पलम् । स्वादु । अत्ति । अनश्नन् । अन्यः । अभि । चाकशीति ॥dvā | su-parṇā | sa-yujā | sakhāyā | samanam | vṛkṣam | pari | sasvajāteiti | tayoḥ | anyaḥ | pippalam | svādu | atti | anaśnan | anyaḥ | abhi | cākaśīti

द्वाtwo
द्वा:
विशेषण (कर्तृपद-विशेषण)
TypeNumeral/Adjective
Rootद्वि
सुपर्णाtwo fair-winged (birds)
सुपर्णा:
कर्तृ (मुख्य कर्तृपद)
TypeNoun/Adjective
Rootसुपर्ण (सु- + पर्ण)
सयुजाyoked together; united
सयुजा:
विशेषण (सुपर्णा-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसयुज (स- + युज)
सखायाtwo companions/friends
सखाया:
कर्तृ (सुपर्णा के सहपद)
TypeNoun
Rootसखि
समानम्the same
समानम्:
कर्म (वृक्षम्-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमान
वृक्षम्tree
वृक्षम्:
कर्म (परि…षस्वजाते का)
TypeNoun
Rootवृक्ष
परिaround
परि:
क्रियाविशेषण (आवरण/परितः)
TypeIndeclinable (Preverb) अव्यय
Rootपरि
षस्वजातेthey two have embraced/clasped
षस्वजाते:
क्रिया (कर्तृ: सुपर्णा सखाया; कर्म: वृक्षम्)
TypeVerb
Root√स्वञ्ज्/स्वज् (स्वञ्ज् = आलिङ्गने) + उपसर्ग ष(=सम्) + आ
तयोःof the two
तयोः:
सम्बन्ध (अन्यः…अन्यः का)
TypePronoun
Rootतद्
अन्यःone (of them)
अन्यः:
कर्तृ (पिप्पलम्…अत्ति)
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य
पिप्पलम्pippala fruit/fig
पिप्पलम्:
कर्म (अत्ति का)
TypeNoun
Rootपिप्पल
स्वादुsweet
स्वादु:
विशेषण (पिप्पलम्-विशेषण)
TypeAdjective (used adverbially) अव्ययीभाव-प्राय
Rootस्वादु
अत्तिeats
अत्ति:
क्रिया (कर्तृ: अन्यः; कर्म: पिप्पलम्)
TypeVerb
Root√अद्
अनश्नन्not eating
अनश्नन्:
विशेषण (अन्यः का)
TypeParticiple (Present) / Adjectival
Root√अश् (भक्षणे) + न (नकार-प्रत्यय) / न-अश्नन्
अन्यःthe other
अन्यः:
कर्तृ (अभि…चाकशीति)
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य
अभिtowards; upon
अभि:
क्रियाविशेषण (अभिमुख/उपरि)
TypeIndeclinable (Preverb) अव्यय
Rootअभि
चाकशीतिlooks on; beholds
चाकशीति:
क्रिया (कर्तृ: अन्यः)
TypeVerb
Root√काश्/√कश् (दीप्तौ/दर्शने) with reduplication (चाकश्)