HomeRig VedaMandala 1Sukta 164Mantra 11
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 11

Sukta 1.164

Rishi: Dīrghatamas Āucathya
Devata: Ṛta/Time-wheel; Agni as witness and inner fire of order
Chandas: Triṣṭubh

द्वादशारं नहि तज्जराय वर्वर्ति चक्रं परि द्यामृतस्य । आ पुत्रा अग्ने मिथुनासो अत्र सप्त शतानि विंशतिश्च तस्थुः ॥

द्वाद॑शारं न॒हि तज्जरा॑य॒ वर्व॑र्ति च॒क्रं परि॒ द्यामृ॒तस्य॑ । आ पु॒त्रा अ॑ग्ने मिथु॒नासो॒ अत्र॑ स॒प्त श॒तानि॑ विंश॒तिश्च॑ तस्थुः ॥

dvādaśā́raṁ náhi tát járāya várvarti cákraṁ pári dyā́m ṛtásya | ā́ putrā́ agne mithunā́so átra saptá śatā́ni viṁśatíś ca tasthuḥ ||

The twelve-spoked wheel does not wear out with age; it rolls around the heaven of Ṛta. Here, O Agni, the paired children have taken their station—seven hundred and twenty in their ordered standing.

द्वाद॑शऽअरम् । न॒हि । तत् । जरा॑य । वर्व॑र्ति । च॒क्रम् । परि॑ । द्याम् । ऋ॒तस्य॑ । आ । पु॒त्राः । अ॒ग्ने॒ । मि॒थु॒नासः॑ । अत्र॑ । स॒प्त । श॒तानि॑ । विं॒श॒तिः । च॒ । त॒स्थुः॒ ॥द्वादशअरम् । नहि । तत् । जराय । वर्वर्ति । चक्रम् । परि । द्याम् । ऋतस्य । आ । पुत्राः । अग्ने । मिथुनासः । अत्र । सप्त । शतानि । विंशतिः । च । तस्थुः ॥dvādaśa-aram | nahi | tat | jarāya | varvarti | cakram | pari | dyām | ṛtasya | ā | putrāḥ | agne | mithunāsaḥ | atra | sapta | śatāni | viṃśatiḥ | ca | tasthuḥ

द्वादश-अरम्twelve-spoked
द्वादश-अरम्:
विशेषणम् (कर्म/कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootद्वादश (संख्या) + अर (प्रातिपदिक ‘अर’ = spoke) प्रत्यय -अम्
not
:
सम्बन्ध/निषेध
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
हिindeed, for
हि:
सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
तत्that
तत्:
कर्तृ/कर्म-सम्बन्धे (संदर्भवाचक)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जरायैto old age, to decay
जरायै:
सम्प्रदान (यस्यै/यस्यार्थम्)
TypeNoun
Rootजरा (प्रातिपदिक)
वर्वर्तिturns, rolls
वर्वर्ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√वृत् (वर्तने) [वेद. पुनरुक्त/गुणित-रूप ‘वर्वर्ति’]
चक्रम्wheel
चक्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
परिaround
परि:
क्रियाविशेषण (दिशा/पर्यावरण)
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
द्याम्the heaven, sky
द्याम्:
कर्म/अधिकारण (परि + गत्यर्थे)
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक ‘द्याम्’ = द्यौः का द्वितीया)
ऋतस्यof ṛta (cosmic order/truth)
ऋतस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
hither, forth
:
क्रियाविशेषण/सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
पुत्राःsons
पुत्राः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
मिथुनासःpaired, in couples
मिथुनासः:
विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootमिथुन (प्रातिपदिक) + -अस् (वेद. बहुवचन-प्रथमा)
अत्रhere
अत्र:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
सप्तseven
सप्त:
विशेषणम्
TypeAdjective
Rootसप्त (संख्या)
शतानिhundreds
शतानि:
कर्तृ (तस्थुः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootशत (प्रातिपदिक)
विंशतिःtwenty
विंशतिः:
कर्तृ (शतानि सह)
TypeNoun
Rootविंशति (संख्या-प्रातिपदिक)
and
:
सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
तस्थुःstood, have stood
तस्थुः:
क्रिया
TypeVerb
Root√स्था (तिष्ठति) [परस्मैपद]