HomeRig VedaMandala 1Sukta 164Mantra 10
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 10

Sukta 1.164

Rishi: Dīrghatamas Āucathya
Devata: Riddle-hymn; Vāc (Word) and the One (tad ekam-like unitary principle) implicitly
Chandas: Triṣṭubh

तिस्रो मातॄस्त्रीन्पितॄन्बिभ्रदेक ऊर्ध्वस्तस्थौ नेमव ग्लापयन्ति । मन्त्रयन्ते दिवो अमुष्य पृष्ठे विश्वविदं वाचमविश्वमिन्वाम् ॥

ति॒स्रो मा॒तॄस्त्रीन्पि॒तॄन्बिभ्र॒देक॑ ऊ॒र्ध्वस्त॑स्थौ॒ नेमव॑ ग्लापयन्ति । म॒न्त्रय॑न्ते दि॒वो अ॒मुष्य॑ पृ॒ष्ठे वि॑श्व॒विदं॒ वाच॒मवि॑श्वमिन्वाम् ॥

tisró mātṝ́s trī́n pitṝ́n bíbhrad éka ūrdhvás tasthau ném ava glāpayanti | mantráyante divó amúṣya pṛṣṭhé viśvavídam vā́cam áviśvaminvām ||

Bearing the three Mothers and the three Fathers, the One stands upright; they do not weary him nor press him down. Upon the back of that Heaven they commune, shaping the all-knowing Word that does not diminish the worlds.

ति॒स्रः । मा॒तॄः । त्रीन् । पि॒तॄन् । बिभ्र॑त् । एकः॑ । ऊ॒र्ध्वः । त॒स्थौ॒ । न । ई॒म् । अव॑ । ग्ल॒प॒य॒न्ति॒ । म॒न्त्रय॑न्ते । दि॒वः । अ॒मुष्य॑ । पृ॒ष्ठे । वि॒श्व॒ऽविद॑म् । वाच॑म् । अवि॑श्वऽमिन्वाम् ॥तिस्रः । मातॄः । त्रीन् । पितॄन् । बिभ्रत् । एकः । ऊर्ध्वः । तस्थौ । न । ईम् । अव । ग्लपयन्ति । मन्त्रयन्ते । दिवः । अमुष्य । पृष्ठे । विश्वविदम् । वाचम् । अविश्वमिन्वाम् ॥tisraḥ | mātṝḥ | trīn | pitṝn | bibhrat | ekaḥ | ūrdhvaḥ | tasthau | na | īm | ava | glapayanti | mantrayante | divaḥ | amuṣya | pṛṣṭhe | viśva-vidam | vācam | aviśva-minvām

तिस्रःthree (f.)
तिस्रः:
कर्म (बिभ्रत् इत्यस्य)
TypeAdjective (numeral)
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
मातॄःmothers
मातॄः:
कर्म
TypeNoun
Rootमातृ
त्रीन्three (m.)
त्रीन्:
कर्म (पितॄन् इत्यस्य)
TypeAdjective (numeral)
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
पितॄन्fathers
पितॄन्:
कर्म
TypeNoun
Rootपितृ
बिभ्रत्bearing, carrying
बिभ्रत्:
कर्तृ (एकः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeVerb (participle)
Rootभृ (धारणे)
एकःone (single one)
एकः:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective (numeral)
Rootएक (संख्या-प्रातिपदिक)
ऊर्ध्वःupright, aloft
ऊर्ध्वः:
कर्तृ (एकः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootऊर्ध्व
तस्थौstood
तस्थौ:
(अकर्मक) कर्तृ
TypeVerb
Rootस्था (तिष्ठति)
नेमवःthe fellies/rims (of wheels); ‘némāḥ’
नेमवः:
कर्तृ (ग्लापयन्ति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootनेम (प्रातिपदिक; ‘नेम’/‘नेमि’ सम्बन्धी, RV-विशेष)
ग्लापयन्तिthey weary, they cause to droop
ग्लापयन्ति:
कर्तृ
TypeVerb
Rootग्लै/ग्ला (क्षये/क्लेशे) → caus. ग्लापयति
मन्त्रयन्तेthey take counsel, they confer
मन्त्रयन्ते:
कर्तृ
TypeVerb
Rootमन्त्रय् (मन्त्रणे/परामर्शे)
दिवःof heaven/sky
दिवः:
सम्बन्ध (पृष्ठे इत्यस्य)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (दिव्) → ‘दिव्’ (sky) प्रातिपदिक
अमुष्यof that (yonder)
अमुष्य:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअमु (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पृष्ठेon the back/surface
पृष्ठे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootपृष्ठ
विश्वविदम्all-knowing
विश्वविदम्:
कर्म (वाचम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootविश्व-विद् (समास; विद् ‘जानने’)
वाचम्speech, utterance
वाचम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवाच्
अविश्वमिन्वाम्not driving all (i.e., not impelling everyone); ‘universal-not-urging’ (epithet of speech)
अविश्वमिन्वाम्:
कर्म
TypeAdjective (epithet)
Rootअ-विश्व-मिन्-व (समास; √इव्/इन्व् ‘प्रेरणे/गमने’ → इन्वन्/इन्वाम्; RV-विशेष रूप)