HomeRig VedaMandala 1Sukta 163Mantra 9
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 1.163

Rishi: Dīrghatamas
Devata: Aśva (with Indra as inner support; gods as recipients)
Chandas: Triṣṭubh

हिरण्यशृङ्गोऽयो अस्य पादा मनोजवा अवर इन्द्र आसीत् । देवा इदस्य हविरद्यमायन्यो अर्वन्तं प्रथमो अध्यतिष्ठत् ॥

हिर॑ण्यशृ॒ङ्गोऽयो॑ अस्य॒ पादा॒ मनो॑जवा॒ अव॑र॒ इन्द्र॑ आसीत् । दे॒वा इद॑स्य हवि॒रद्य॑माय॒न्यो अर्व॑न्तं प्रथ॒मो अ॒ध्यति॑ष्ठत् ॥

híraṇyaśṛṅgó ’yó asya pā́dā mánōjavā ávara índra āsīt | devā́ íd asya havíradyam āyan yó arvántaṃ prathamó ’dhy átiṣṭhat ||

Golden-horned is he; iron are his feet; swift as mind is his forward drive—Indra is the lower support within him. The gods came to his offering that is fit to be eaten: for he who first mounted the steed becomes the first to receive and to lead the sacrifice of the force.

हिर॑ण्यऽशृ॒ङ्गः । अयः॑ । अ॒स्य॒ । पादाः॑ । मनः॑ऽजवाः॑ । अव॑रः । इन्द्रः॑ । आ॒सी॒त् । दे॒वाः । इत् । अ॒स्य॒ । ह॒विः॒ऽअद्य॑म् । आ॒य॒न् । यः । अर्व॑न्तम् । प्र॒थ॒मः । अ॒धि॒ऽअति॑ष्ठत् ॥हिरण्यशृङ्गः । अयः । अस्य । पादाः । मनःजवाः । अवरः । इन्द्रः । आसीत् । देवाः । इत् । अस्य । हविःअद्यम् । आयन् । यः । अर्वन्तम् । प्रथमः । अधिअतिष्ठत् ॥hiraṇya-śṛṅgaḥ | ayaḥ | asya | pādāḥ | manaḥ-javāḥ | avaraḥ | indraḥ | āsīt | devāḥ | it | asya | haviḥ-adyam | āyan | yaḥ | arvantam | prathamaḥ | adhi-atiṣṭhat

हिरण्यशृङ्गःgolden-horned
हिरण्यशृङ्गः:
विशेषण (कर्तृ-पदस्य)
TypeAdjective
Rootहिरण्य- + शृङ्ग (प्रातिपदिक) (समास: कर्मधारय/बहुव्रीहि-प्राय)
अयःiron (was)
अयः:
कर्तृ/विधेय (नाम-भाग)
TypeNoun
Rootअयस् (प्रातिपदिक)
अस्यof him/its
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पादाःfeet
पादाः:
कर्तृ/विधेय (नाम-भाग)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
मनोजवाःswift as thought
मनोजवाः:
विशेषण (पादाः)
TypeAdjective
Rootमनस् + जव (प्रातिपदिक) (समास: तत्पुरुष)
अवरःlower, inferior (one)
अवरः:
विशेषण (इन्द्रः)
TypeAdjective
Rootअवर (प्रातिपदिक)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ/विधेय (नाम-भाग)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
आसीत्was
आसीत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√अस् (भू-सत्तायाम्)
देवाःthe gods
देवाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
इत्indeed
इत्:
सम्बन्ध/निपात (एव/खलु-बल)
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात)
अस्यof him/this
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हविःoblation
हविः:
कर्म
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)
अद्यtoday/now
अद्य:
अधिकरण (काल)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
अमायन्they went/approached
अमायन्:
क्रिया
TypeVerb
Root√या (गतौ)
यःwho
यः:
सम्बन्ध (य-सम्बन्धः; कर्तृ-पदस्य)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अर्वन्तम्the steed/horse
अर्वन्तम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअर्वन्त् (प्रातिपदिक)
प्रथमःfirst
प्रथमः:
विशेषण (यः)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
अध्यतिष्ठत्mounted/stood upon
अध्यतिष्ठत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootअधि + √स्था (तिष्ठति)