HomeRig VedaMandala 1Sukta 163Mantra 10
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 10

Sukta 1.163

Rishi: Dīrghatamas
Devata: Aśvās (plural divine steeds/forces)
Chandas: Triṣṭubh

ईर्मान्तासः सिलिकमध्यमासः सं शूरणासो दिव्यासो अत्याः । हंसा इव श्रेणिशो यतन्ते यदाक्षिषुर्दिव्यमज्ममश्वाः ॥

ई॒र्मान्ता॑स॒: सिलि॑कमध्यमास॒: सं शूर॑णासो दि॒व्यासो॒ अत्या॑: । हं॒सा इ॑व श्रेणि॒शो य॑तन्ते॒ यदाक्षि॑षुर्दि॒व्यमज्म॒मश्वा॑: ॥

īrmā́ntāsaḥ sílikamadhyamāsaḥ sáṃ śūraṇāso divyā́so átyāḥ | haṃsā́ iva śreṇiśó yatante yád ākṣiṣur divyám ajmám aśvā́ḥ ||

With strong ends and a firm mid-course, the divine chargers, snorting heroically, gather into one motion. Like swans in ordered lines they strive together, when the horses have reached the heavenly course—entering the high track of luminous movement.

ई॒र्मऽअ॑न्तासः । सिलि॑कऽमध्यमासः । सम् । शूर॑णासः । दि॒व्यासः । अत्याः॑ । हं॒साःऽइ॑व । श्रे॒णि॒ऽशः । य॒त॒न्ते॒ । यत् । आक्षि॑षुः । दि॒व्यम् । अज्म॑म् । अश्वाः॑ ॥ईर्मअन्तासः । सिलिकमध्यमासः । सम् । शूरणासः । दिव्यासः । अत्याः । हंसाःइव । श्रेणिशः । यतन्ते । यत् । आक्षिषुः । दिव्यम् । अज्मम् । अश्वाः ॥īrma-antāsaḥ | silika-madhyamāsaḥ | sam | śūraṇāsaḥ | divyāsaḥ | atyāḥ | haṃsāḥ-iva | śreṇi-śaḥ | yatante | yat | ākṣiṣuḥ | divyam | ajmam | aśvāḥ

ईर्मान्तासःthe impetuous/rushing ones
ईर्मान्तासः:
कर्तृ
TypeAdjective (used substantively)
Rootईर्मान्त- (प्रातिपदिक; √ईर्/ईर्म् ‘to set in motion/urge’ > ईर्मान्त ‘impelling, rushing’)
सिलिक-मध्यमासःhaving a silika-/gravelly middle (i.e., with pebbly mid-region)
सिलिक-मध्यमासः:
कर्तृ
TypeAdjective (compound)
Rootसिलिक- (प्रातिपदिक ‘silika-, gravel/sand/pebbly’) + मध्यम- (प्रातिपदिक ‘middle’)
संtogether, wholly
सं:
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
शूरणासःthe strong/heroic ones
शूरणासः:
कर्तृ
TypeAdjective (used substantively)
Rootशूरण- (प्रातिपदिक; ‘heroic, strong’)
दिव्यासःthe heavenly ones
दिव्यासः:
कर्तृ
TypeAdjective (used substantively)
Rootदिव्य- (प्रातिपदिक ‘heavenly, divine’)
अत्याःthe steeds
अत्याः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअत्य- (प्रातिपदिक ‘steed, racer’; esp. ‘horse’)
हंसाःswans
हंसाः:
उपमान (simile-base)
TypeNoun
Rootहंस- (प्रातिपदिक ‘goose, swan’)
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव (निपात/अव्यय)
श्रेणिशःin rows, in formation
श्रेणिशः:
TypeIndeclinable (adverbial)
Rootश्रेणि- (प्रातिपदिक ‘row, line’) + -शस् (अव्ययीभाव/तद्धित ‘in the manner of’)
यतन्तेthey strive / they press on
यतन्ते:
TypeVerb
Root√यत् (यतते ‘to strive, exert oneself’)
यत्when, as
यत्:
TypeIndeclinable/Pronoun (relative)
Rootयद् (सम्बन्ध/यत्-प्रत्यय; relative pronoun)
आक्षिषुःthey reached / attained
आक्षिषुः:
TypeVerb
Root√अक्ष्/अश् (Vedic: ‘to reach, attain, drive to’; perfect/aorist-type form)
दिव्यम्the heavenly
दिव्यम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootदिव्य- (प्रातिपदिक)
अज्मम्course, track
अज्मम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअज्मन्- (प्रातिपदिक ‘course, track, path, drive’)
अश्वाःthe horses
अश्वाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअश्व- (प्रातिपदिक ‘horse’)