HomeRig VedaMandala 1Sukta 163Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 1.163

Rishi: Dīrghatamas
Devata: Aśva as Patanga/Patatri (the steed-force revealed as winged energy)
Chandas: Triṣṭubh

आत्मानं ते मनसारादजानामवो दिवा पतयन्तं पतंगम् । शिरो अपश्यं पथिभिः सुगेभिररेणुभिर्जेहमानं पतत्रि ॥

आ॒त्मानं॑ ते॒ मन॑सा॒राद॑जानाम॒वो दि॒वा प॒तय॑न्तं पतं॒गम् । शिरो॑ अपश्यं प॒थिभि॑: सु॒गेभि॑ररे॒णुभि॒र्जेह॑मानं पत॒त्रि ॥

ātmā́naṃ te mánasārā́d ajānām avó divā́ patáyantaṃ pataṅgám | śíro apaśyaṃ pathíbhiḥ sugébhiḥ areṇúbhir jéhamānaṃ patatrí ||

From afar with the mind I came to know your inmost self: a bird of swift flight moving down from heaven. I saw your head speeding on good paths, quivering with dustless energies—O winged one—racing toward the goal of clear seeing.

आ॒त्मान॑म् । ते॒ । मन॑सा । आ॒रात् । अ॒जा॒ना॒म् । अ॒वः । दि॒वा । प॒तय॑न्तम् । प॒त॒ङ्गम् । शिरः॑ । अ॒प॒श्य॒म् । प॒थिऽभिः॑ । सु॒ऽगेभिः॑ । अ॒रे॒णुऽभिः॑ । जेह॑मानम् । प॒त॒त्रि ॥आत्मानम् । ते । मनसा । आरात् । अजानाम् । अवः । दिवा । पतयन्तम् । पतङ्गम् । शिरः । अपश्यम् । पथिभिः । सुगेभिः । अरेणुभिः । जेहमानम् । पतत्रि ॥ātmānam | te | manasā | ārāt | ajānām | avaḥ | divā | patayantam | pataṅgam | śiraḥ | apaśyam | pathi-bhiḥ | su-gebhiḥ | areṇu-bhiḥ | jehamānam | patatri

आत्मानम्self, essence (as object)
आत्मानम्:
कर्म
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
तेof you, your
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मनसाwith (my) mind
मनसा:
करण
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
आरात्from afar, at a distance
आरात्:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootआरात् (अव्यय)
अजानाम्I recognized, I came to know
अजानाम्:
कर्तृ
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु) + अ (अङ्ग) → अजानाम्
अवःhelp, protection
अवः:
कर्म
TypeNoun
Rootअवस् (प्रातिपदिक)
दिवःof heaven, of the sky
दिवः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)
पतयन्तम्flying, fluttering
पतयन्तम्:
विशेषण (कर्मणि)
TypeParticiple
Rootपत् (धातु) → पतयन्त् (वर्तमान-कृदन्त, शतृ)
पतङ्गम्the Patanga (bird/sun-like flyer)
पतङ्गम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपतङ्ग (प्रातिपदिक)
शिरःhead
शिरः:
कर्म
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
अपश्यम्I saw
अपश्यम्:
कर्तृ
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) → पश्य
पथिभिःby/along paths
पथिभिः:
करण
TypeNoun
Rootपथिन् (प्रातिपदिक)
सुगेभिःgood, easy (to go)
सुगेभिः:
विशेषण (करणे)
TypeAdjective
Rootसु-ग (प्रातिपदिक) → सुग (adj.)
अरेणुभिःdustless, free from dust
अरेणुभिः:
विशेषण (करणे)
TypeAdjective
Rootअ-रेणु (प्रातिपदिक)
जेहमानम्moving swiftly, quivering/impelled
जेहमानम्:
विशेषण (कर्मणि)
TypeParticiple
Rootह्मा/ह्मि (धातु; वेद. ‘जेह’ = तीव्र-चेष्टा/कम्पन) → जेहमान (वर्तमान-कृदन्त, शानच्)
पतत्रिwinged one, bird
पतत्रि:
कर्म (पतङ्गस्य अप्पोजिशन)
TypeNoun
Rootपतत्रिन् (प्रातिपदिक)