HomeRig VedaMandala 1Sukta 163Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 1.163

Rishi: Dīrghatamas (traditionally associated with RV 1.163)
Devata: Aśva / Divine Steed (with Indra, Gandharva, Vasus as operative powers in the mythic frame)
Chandas: Triṣṭubh (predominant in RV 1.163)

यमेन दत्तं त्रित एनमायुनगिन्द्र एणं प्रथमो अध्यतिष्ठत् । गन्धर्वो अस्य रशनामगृभ्णात्सूरादश्वं वसवो निरतष्ट ॥

य॒मेन॑ द॒त्तं त्रि॒त ए॑नमायुन॒गिन्द्र॑ एणं प्रथ॒मो अध्य॑तिष्ठत् । ग॒न्ध॒र्वो अ॑स्य रश॒नाम॑गृभ्णा॒त्सूरा॒दश्वं॑ वसवो॒ निर॑तष्ट ॥

yaména dát-taṃ tritá énam āyunag índra éṇaṃ prathamó ádhy atiṣṭhat | gandharvó asya raśanā́m agṛbhṇāt sūrā́d áśvaṃ vasavo nír ataṣṭa ||

Given by Yama, Trita yoked this steed of the inner journey; Indra first mounted and took his stand upon it. The Gandharva seized its rein of aspiration, and from the Sun’s luminous source the Vasus shaped it forth—powers that build the ordered fullness of being.

य॒मेन॑ । द॒त्तम् । त्रि॒तः । ए॒न॒म् । अ॒यु॒न॒क् । इन्द्रः॑ । ए॒न॒म् । प्र॒थ॒मः । अधि॑ । अ॒ति॒ष्ठ॒त् । ग॒न्ध॒र्वः । अ॒स्य॒ । र॒श॒नाम् । अ॒गृ॒भ्णा॒त् । सूरा॑त् । अश्व॑म् । व॒स॒वः॒ । निः । अ॒त॒ष्ट॒ ॥यमेन । दत्तम् । त्रितः । एनम् । अयुनक् । इन्द्रः । एनम् । प्रथमः । अधि । अतिष्ठत् । गन्धर्वः । अस्य । रशनाम् । अगृभ्णात् । सूरात् । अश्वम् । वसवः । निः । अतष्ट ॥yamena | dattam | tritaḥ | enam | ayunak | indraḥ | enam | prathamaḥ | adhi | ati ṣṭhat | gandharvaḥ | asya | raśanām | agṛbhṇāt | sūrāt | aśvam | vasavaḥ | niḥ | ataṣṭa

य॒मेन॑by Yama
य॒मेन॑:
करण
TypeNoun
Rootयम
द॒त्तम्given
द॒त्तम्:
कर्म
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootदा (√दा ‘to give’) → दत्त (PPP)
त्रि॒तेin/with Trita
त्रि॒ते:
अधिकारण
TypeNoun (proper name)
Rootत्रित
एनम्him/it
एनम्:
कर्म
TypePronoun
Rootइदम् (एतद्-प्रत्ययिक सर्वनाम)
आयुनक्yoked/attached
आयुनक्:
कर्तृ (implicit)
TypeVerb
Rootयुज् (√युज् ‘to yoke, join’) with preverb आ-
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun (deity)
Rootइन्द्र
एनम्him/it
एनम्:
कर्म
TypePronoun
Rootइदम्
प्रथ॒मःfirst
प्रथ॒मः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootप्रथम
अध्यतिष्ठत्mounted/stood upon
अध्यतिष्ठत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootस्था (√स्था ‘to stand’) with preverb अधि-
गन्धर्वःthe Gandharva
गन्धर्वः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootगन्धर्व
अस्यof him/of it
अस्य:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootइदम्
रशनाम्the rein/strap
रशनाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरशना
अगृभ्णात्seized
अगृभ्णात्:
क्रिया
TypeVerb
Rootग्रह् (√ग्रह् ‘to seize’)
सूरात्from the Sūrya/Sūra
सूरात्:
अपादान
TypeNoun
Rootसूर
अश्वम्the horse
अश्वम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअश्व
वसवःthe Vasus
वसवः:
कर्तृ
TypeNoun (class of gods)
Rootवसु
निरतष्टfashioned/formed
निरतष्ट:
क्रिया
TypeVerb
Rootतक्ष् (√तक्ष् ‘to fashion, carve’) with preverb निर्-